Chùa Một Mái Yên Tử - ngôi cổ tự ngự trên vách núi mang kiến trúc độc đáo

Giới thiệu về chùa Một Mái ở Yên Tử  

Chùa Một Mái, hay còn được biết đến với tên gọi chùa Bán Thiên hay Bán Mái, là một điểm đến tâm linh nổi tiếng trong quần thể di tích Yên Tử, Quảng Ninh. Ngôi chùa này thu hút du khách bởi lịch sử hình thành đặc biệt, kiến trúc độc đáo và không gian thanh tịnh giữa thiên nhiên hùng vĩ. Để đến được chùa Một Mái, từ chùa Yên Tử, du khách đi bộ khoảng 200 mét về phía Đông, băng qua sân tháp phía sau chùa và men theo hàng tùng cổ kính. 

Chùa Một Mái Yên Tử là điểm đến linh thiêng hàng đầu tại Quảng Ninh. Ảnh: @linh.do503

Ngay khi vừa đến, bạn sẽ không khỏi ngỡ ngàng trước một ngôi chùa nhỏ bé, ẩn mình chênh vênh trên vách núi đá. Lịch sử của chùa Một Mái gắn liền với giai đoạn tu hành của Điều Ngự Giác Hoàng Trần Nhân Tông. Vào thời xưa, nơi đây vốn là động Thanh Long, được vua Trần Nhân Tông chọn làm am Ly Trần để đọc sách, soạn kinh và tĩnh tâm tu luyện. Sau khi đức Điều Ngự viên tịch, am Ly Trần được xây dựng thành chùa Bồ Đà. 

Đến Yên Tử bạn sẽ được chiêm ngưỡng kiến trúc "bán thiên" độc đáo của ngôi chùa này. Một nửa là mái của vòm động, nửa mái còn lại do con người xây dựng. Chính vì thế, chùa có tên gọi là Bán Thiên hay Bán Mái và ngày nay được biết đến nhiều hơn với tên gọi chùa Một Mái.

Chùa Một Mái Yên Tử là công trình sở hữu kiến trúc độc đáo và ấn tượng. Ảnh: @Yên Tử Mountain

Lịch sử chùa Một Mái Yên Tử

Giữa quần thể kiến trúc đồ sộ của khu di tích Yên Tử, chùa Một Mái nổi bật như một viên ngọc quý, thu hút du khách bởi vẻ đẹp độc đáo và kiến trúc có một không hai. Ngôi chùa tọa lạc trên một sườn núi nhỏ, cách chùa Hoa Yên khoảng 200 mét về phía Đông. Chùa Một Mái tựa mình vào vách núi, nép mình giữa không gian bao la của đất trời. 

Điểm đặc biệt của ngôi chùa nằm ở vị trí xây dựng: một nửa công trình ẩn sâu trong lòng hang núi, nửa còn lại "phô" ra bên ngoài với phần mái duy nhất, đúng như tên gọi giản dị mà gần gũi của nó. Sự kết hợp hài hòa giữa kiến trúc và thiên nhiên tạo nên một khung cảnh vừa kỳ vĩ, vừa thanh tịnh, khiến bất cứ ai đặt chân đến đây đều cảm thấy choáng ngợp.

Lịch sử chùa Một Mái toạ lạc trên vách núi lâu đời. Ảnh: @Le Thanh Hai

Chùa Một Mái không chỉ là một công trình kiến trúc tôn giáo độc đáo mà còn gắn liền với những giai thoại lịch sử và văn hóa đặc sắc. Tương truyền rằng, nơi đây từng là chốn thiền định của Phật Hoàng Trần Nhân Tông, nơi Người đọc sách, soạn kinh và tìm về sự tĩnh lặng trong tâm hồn. Vào thời Trần, phần gườm đá phía sau hậu cung chùa được gọi là Động Thanh Long hay am Ly Trần, mang ý nghĩa "thoát khỏi cõi trần tục". 

Đến thời Lê, nơi đây trở thành một ngôi chùa thờ Phật với tên gọi "Chùa Bồ Đà", nhưng trong dân gian, người ta vẫn quen gọi là "Chùa Bán Thiên" hay "Chùa Bán Mái" để chỉ vị trí đặc biệt của ngôi chùa. Trải qua nhiều biến cố của thời gian, chùa Một Mái đã được trùng tu nhiều lần, lần gần nhất là vào tháng 10 năm 2014, để bảo tồn không chỉ vẻ đẹp mà cả giá trị lịch sử quan trọng của di tích này. 

Một điều thú vị khác về chùa Một Mái Yên Tử Quảng Ninh là những câu chuyện kể về những con rắn xanh (thanh long) thường xuất hiện mỗi khi trời chuyển mưa, nhưng chưa bao giờ gây hại cho ai. Những câu chuyện này càng làm tăng thêm sự huyền bí và linh thiêng cho ngôi chùa cổ kính.

Chùa Một Mái mỗi thời kỳ lại có tên gọi khác nhau. Ảnh: @lam tran

Hướng dẫn đi đến chùa Một Mái Yên Tử

Để đến chùa Một Mái ở Yên Tử khi Du lịch Quảng Ninh, bạn có thể tham khảo hướng dẫn sau đây:

1. Đến Yên Tử

- Từ Hà Nội:

• Xe khách: đây là phương tiện phổ biến và tiện lợi nhất. Bạn có thể bắt xe khách đi Uông Bí hoặc Mạo Khê từ các bến xe như: Mỹ Đình, Giáp Bát, hoặc Gia Lâm. Thời gian di chuyển khoảng 2-3 tiếng. Sau đó, từ Uông Bí hoặc Mạo Khê, bạn bắt xe buýt hoặc taxi đến khu di tích Yên Tử.
• Xe Limousine: nhiều hãng xe limousine khai thác tuyến Hà Nội - Yên Tử, cung cấp dịch vụ đưa đón tận nơi, tiện nghi và thoải mái hơn.
• Xe tự lái/Thuê xe: nếu bạn muốn chủ động về thời gian và lịch trình, bạn có thể tự lái xe hoặc thuê xe. Đi theo hướng cao tốc Hà Nội - Hải Phòng, sau đó rẽ vào quốc lộ 18 để đến Uông Bí. Từ đó, bạn đi theo biển chỉ dẫn trên đường sẽ đến được Yên Tử.

- Từ các tỉnh thành khác:

• Bạn có thể tìm các tuyến xe khách đi Uông Bí hoặc Mạo Khê từ các tỉnh thành lân cận.
• Nếu ở xa, bạn có thể bay đến sân bay Cát Bi (Hải Phòng) hoặc sân bay Vân Đồn (Quảng Ninh), sau đó di chuyển bằng taxi hoặc xe buýt đến Yên Tử và chùa Một Mái Yên Tử.

Đi đến Yên Tử tham quan chùa Một Mái với nhiều lựa chọn di chuyển. Ảnh: @Yên Tử Tùng Lâm

2. Di chuyển trong khu di tích Yên Tử

Đi bộ: đây là cách phổ biến để khám phá Yên Tử, đặc biệt là nếu bạn muốn chiêm ngưỡng cảnh quan thiên nhiên. Tuy nhiên, đường đi khá dốc và dài, đòi hỏi thể lực tốt.

- Cáp treo: để tiết kiệm thời gian và sức lực, bạn có thể sử dụng cáp treo. Có hai tuyến cáp treo chính:

• Tuyến 1: từ chân núi lên chùa Hoa Yên.
• Tuyến 2: từ chùa Hoa Yên lên khu vực gần chùa Đồng Yên Tử.

- Đi bộ kết hợp cáp treo: bạn có thể đi cáp treo một đoạn, sau đó đi bộ để khám phá các điểm tham quan khác.

3. Đến chùa Một Mái

Từ chùa Hoa Yên, bạn có thể đi bộ theo đường mòn khoảng 30-45 phút để đến chùa Một Mái. Đường đi khá dốc và có nhiều bậc thang, nhưng cảnh quan xung quanh rất đẹp. Chùa Một Mái nằm ẩn mình trong một hang động nhỏ, nên bạn cần chú ý quan sát để không bỏ lỡ.

Leo bộ lên chiêm bái chùa Một Mái ở Yên Tử. Ảnh: @Weimo

Chùa Một Mái và những điểm đặc biệt hút khách

Chùa Một Mái quyến rũ du khách không chỉ bởi vị trí độc đáo mà còn bởi kiến trúc ấn tượng và những nét đặc biệt riêng có. Nếu có cơ hội đến thăm, bạn đừng bỏ lỡ những điều thú vị sau:

1. Kiến trúc tựa vách núi độc đáo

Đúng như tên gọi, chùa Một Mái có kiến trúc vô cùng đặc biệt: một nửa ẩn mình sâu trong hang đá, nửa còn lại hiện ra bên ngoài. Ngôi chùa có kích thước khá khiêm tốn với chiều dài 9,6m, chiều sâu 1,7m, chiều cao từ nền đến xà là 1,55m và chạm thượng lương là 2,3m; nửa vì mái rộng 0,9m. Chùa được chia thành 4 gian, phía trước là hệ thống tường bao bằng ván gỗ ghép. 

Chùa Một Mái có kiến trúc cheo leo trên vách núi. Ảnh: @hiennnnnnn

Điểm đặc biệt là toàn bộ kiến trúc chùa Một Mái Yên Tử đều được làm từ gỗ, góp phần tạo nên vẻ đẹp riêng biệt. Bên trong chùa còn lưu giữ nhiều cổ vật quý giá, tiêu biểu như:

• Bát hương (1853): khắc dòng chữ Hán "Phật, Pháp, Tăng tam bảo kim cương" (tôn vinh Phật, Pháp, Tăng - ba ngôi báu) và câu thần chú Mật tông "Úm ma ni bát mê hồng".
• Bia đá: khắc chữ Hán, ghi lại những thông tin về tượng, pháp, cảnh sắc của chùa và công đức cúng dường của các tín đồ thập phương.
• Núm đá nước: nguồn nước trong vắt nhỏ giọt liên tục, được ví như dòng sữa mẹ thiêng liêng.

Ban thờ chùa Một Mái đơn giản nhưng luôn ấm cúng. Ảnh: @long long

2. Giếng nước chưa bao giờ cạn linh thiêng

Theo kinh nghiệm du lịch Quảng Ninh, đây không chỉ nổi tiếng với kiến trúc độc đáo mà còn được biết đến với giếng nước thiêng kỳ lạ, quanh năm không cạn. Giếng nước nhỏ này trở thành điểm dừng chân của nhiều du khách hành hương, họ đến để xin lộc từ dòng nước trong vắt, mát lành. Tương truyền, nước giếng được ví như dòng sữa mẹ ngọt ngào, ban phước lành, giúp du khách thêm khoan khoái, khỏe mạnh trên hành trình chinh phục chùa Đồng.

Giếng nước quanh năm không bao giờ cạn tại chùa Một Mái. Ảnh: @Nguyễn Trường Sơn

3. Tháp Thanh Long có từ thời Lê

Trước chùa Giải Oan là Tháp Thanh Long, được xây dựng vào thời Lê để thờ thiền sư Nguyên Hội, người đã trụ trì và đắc đạo tại chùa. Gần đó, trước chùa, từng có một cây ngót rừng, lá non của cây được các nhà sư dùng để nấu canh. Cạnh tháp, dọc theo lối đi, là những cây quýt cổ thụ do người xưa trồng cùng với cây bồ hòn. 

Quả và rễ cây bồ hòn được sử dụng trong y học cổ truyền để chữa đau nửa đầu, ho, sát trùng và cảm cúm, trong khi lá cây có thể dùng thay thế xà phòng để giặt quần áo. Vách núi dưới chân chùa là nơi sinh trưởng tự nhiên của nhiều loài cây thuốc quý. Hai bên chùa là hai dòng nước mạch từ dãy Yên Tử đổ về suối Giải Oan. 

Đặc biệt, trước cửa chùa Một Mái Yên Tử còn có cây hoa mai vàng Yên Tử, loài hoa đặc trưng của vùng đất này. Vào dịp cuối xuân, hoa mai vàng nở rộ, khoe sắc trên vách núi, biểu trưng cho vẻ đẹp thanh khiết và cốt cách thanh cao.

Tháp Thanh Long ai cũng phải ghé khi đến với chùa Một Mái. Ảnh: @Yoshi

Hệ thống ban thờ trong chùa Một Mái Quảng Ninh

Chùa Một Mái, dù có quy mô nhỏ, vẫn bảo tồn được hệ thống thờ tự và đồ thờ nguyên vẹn. Ba gian thờ chính được bố trí liên tiếp từ ngoài vào trong, bao gồm:

• Gian thờ Tổ: thờ Tam Tổ, Đức Ông và tượng Tổ.
• Gian thờ Tam Bảo: thờ Tam Thế Phật, tượng Phật, tượng Thích Ca và tượng Mẫu.
• Gian thờ Hậu: bài trí bia đá khắc năm Bảo Đại (1936) cùng các đồ thờ khác.
• Đặc biệt, toàn bộ tượng và đồ thờ trong chùa đều được chế tác từ đá trắng, có niên đại vào khoảng thời Lê đến đầu thời Nguyễn.

Chùa Một Mái là một địa điểm tâm linh nổi tiếng ở Quảng Ninh, thu hút đông đảo Phật tử từ khắp nơi. Kiến trúc độc đáo và không khí linh thiêng của ngôi chùa đã để lại ấn tượng sâu sắc trong lòng du khách. Hy vọng những thông tin này sẽ giúp du khách có một chuyến tham quan và khám phá trọn vẹn vẻ đẹp cổ kính của chùa Một Mái.

Hệ thống ban thờ được sắp xếp gọn gàng trong chùa Một Mái. Ảnh: @Thomas GoodWood

Lưu ý khi đến chùa Một Mái ở Yên Tử

• Nên mang theo giày dép thoải mái, dễ đi bộ.
• Chuẩn bị nước uống và đồ ăn nhẹ.
• Đi lễ chùa nên mặc trang phục gọn gàng, kín đáo và lịch sự.
• Nếu đi vào mùa cao điểm (lễ hội), nên đặt vé cáp treo trước để tránh xếp hàng.
• Tìm hiểu kỹ về lịch sử và văn hóa của Yên Tử để chuyến đi thêm ý nghĩa.

Tham quan không làm ảnh hưởng đến cảnh quan xung quanh. Ảnh: @Kiet Truong Nhan

Chùa Một Mái Yên Tử, với kiến trúc độc đáo và những giá trị lịch sử sâu sắc, là một điểm đến không thể bỏ qua trong hành trình khám phá Yên Tử. Nằm nép mình giản dị bên sườn núi, ngôi chùa này là chốn linh thiêng lý tưởng để du khách tìm đến cầu phúc, cầu an. Hy vọng những thông tin trong bài viết sẽ giúp bạn có một chuyến đi khám phá chùa Một Mái trọn vẹn và ý nghĩa!

Hà Lê (tổng hợp) - luhanhvietnam.com.vn

Ảnh: Internet