Lễ Hội Ok Om Bok ở Nam Bộ - Nét đẹp trong văn hóa nông nghiệp của người Khmer

Người Khmer ở Nam Bộ vẫn luôn giữ được đời sống văn hóa và tinh thần phong phú, trong đó các lễ hội truyền thống như lễ hội Ok Om Bok ở Nam Bộ là một điểm nhấn rất riêng, có ý nghĩa đặc biệt quan trọng. Lễ hội Ok Om Bok không chỉ gắn liền với đời sống tinh thần lưu truyền từ bao đời mà còn là dịp để cộng đồng người Khmer gặp gỡ, gắn kết cộng đồng trong các phum, sóc và vui chơi giải trí sau một năm dài miệt mài lao động.

Lễ Hội Ok Om Bok là một trong những lễ hội truyền thống lớn của người Khmer ở Nam Bộ. Ảnh: Lang thang An Giang

 

Giới thiệu về lễ hội Ok Om Bok ở Nam Bộ

Lễ hội Ok Om Bok ở Nam Bộ thường sẽ diễn ra vào dịp Rằm tháng Mười hằng năm. Vì được tổ chức trong khi cúng trăng nên người ta còn gọi đây là lễ cúng trăng. Lễ hội này phổ biến trong cộng đồng người Khmer ở nhiều tỉnh Nam Bộ, trong đó nổi bật nhất là các tỉnh Trà Vinh, Kiên Giang, Sóc Trăng hay Cần Thơ. Trong ba lễ hội lớn của người Khmer mỗi năm thì lễ hội Ok Om Bok là nổi bật nhất. Lễ hội này gắn liền với đời sống nông nghiệp từ bao đời và cũng mang ý nghĩa nhân văn sâu sắc.

Lễ hội Ok Om Bok ở Nam Bộ thường diễn ra vào dịp rằm tháng 10 Âm lịch. Ảnh: ST

 

Lễ hội Ok Om Bok ở Nam Bộ được bắt nguồn từ tín ngưỡng thờ thần Mặt trăng của người Khmer. Theo đó, đồng bào Khmer tin rằng Mặt trăng chính là vị thần sẽ ban phát ánh sáng giúp cho cây cối phát triển, sinh sôi và mang lại mùa màng bội thu, từ đó giúp cho cuộc sống trở nên sung túc hơn. Theo các bậc cao niên, lễ hội này đã có từ hàng ngàn năm và đến hiện tại vẫn luôn trở thành một phần không thể thiếu trong đời sống tâm linh của đồng bào Khmer. Bởi thế, đây không chỉ là một lễ hội mang ý nghĩa về tín ngưỡng mà còn thể hiện những ý nghĩa nhân văn khác gắn liền với đời sống, là những bài học đạo đức và là lời nhắc nhở để con cháu biết đoàn kết yêu thương, biết sẻ chia và sống hướng thiện.

Sở dĩ lễ hội Ok Om Bok ở Nam Bộ diễn ra vào dịp Rằm tháng Mười Âm lịch là bởi đây chính là thời điểm chuyển giao giữa mùa mưa sang mùa khô, cũng là lúc mà mùa màng đã thu hoạch xong. Lúc này cũng là thời điểm mà Mặt trăng tròn và sáng nhất, do đó đây chính là lúc để thể hiện sự biết ơn đối với thần Mặt trăng. Lễ hội thường được tổ chức ở các khu vực chùa Khmer hay những nơi có đông đồng bào người Khmer sinh sống. Đặc biệt, các gia đình cũng sẽ tổ chức lễ cúng trăng riêng tại nhà với rất nhiều nghi thức và phong tục tập quán lâu đời.

Lễ hội Ok Om Bok ở Nam Bộ và những nghi thức, hoạt động độc đáo

Lễ vật cúng trăng

Trước khi diễn ra lễ hội Ok Om Bok ở Nam Bộ thì người Khmer sẽ cùng nhau chuẩn bị các lễ vật để cúng trong dịp này. Người ta sẽ chuẩn bị sẵn các loại nông sản gắn liền với đời sống nông nghiệp như: dừa, lúa nếp, chuối, khoai môn, các loại hoa quả và chế biến các loại nông sản này thành lễ vật để cúng trăng. Một mâm cúng đầy đủ sẽ bao gồm nhiều lễ vật khác nhau, trong đó nhất định phải có chuối, bánh tét, trái cây, quả dừa, cốm dẹp… Trong những lễ vật này thì cốm dẹp là lễ vật không thể thiếu bởi nó gắn liền với tín ngưỡng về văn minh lúa nước của người Khmer từ xa xưa, do đó mang ý nghĩa tâm linh rất sâu sắc, thể hiện truyền thống và văn hóa riêng của đồng bào.

Lễ vật cúng trăng đều là các sản vật từ nông nghiệp, đặc biệt phải có cốm dẹp. Ảnh: ST

 

 Nghi thức cúng trăng

Lễ cúng trong lễ hội Ok Om Bok ở Nam Bộ thường sẽ được thực hiện rất trang nghiêm tại các ngôi chùa Khmer với sự tham gia của cộng đồng người dân ở khu vực. Ngoài ra, nghi lễ cúng trăng có thể thực hiện theo từng hộ gia đình hoặc các hộ gia đình trong một cộng đồng phum, sóc có thể cùng thực hiện cúng chung. Những người tham gia lễ không phân biệt là nam hay nữ hoặc độ tuổi. Tuy nhiên, người chủ trì sẽ là trụ cột của gia đình hoặc là những người có tiếng nói, có uy tín trong cộng đồng để dẫn dắt và điều hành. Khi trăng lên cao, tròn và sáng nhất thì cũng là lúc người Khmer bày mâm lễ cúng trăng với đầy đủ các lễ vật gồm chuối, khoai lang, dừa, cốm dẹp và các loại trái cây khác để dâng lên thần Mặt trăng.

Bàn cúng trăng trong lễ hội Ok Om Bok. Ảnh: suckhoedoisong

 

Trong đêm, cả gia đình sẽ cùng quây quần bên mâm lễ để tụng kinh cầu an và nghe những câu chuyện về tích cúng trăng. Sau đó, một nghi thức rất quan trọng của lễ là người chủ trì sẽ cầm một nắm cốm dẹp kèm một trái chuối chín đút cho các con, các cháu ăn rồi hỏi điều ước của những đứa trẻ và mong cầu điều ước đó trở thành hiện thực. Trẻ em trong đêm lễ cúng trăng thường sẽ cầu mong được mạnh khỏe, ngoan ngoãn, học giỏi… Nghi thức đút cốm dẹp này là một hành động thể hiện sự kết nối yêu thương giữa các thành viên trong gia đình.

Trong lễ cúng trăng, đút cốm dẹp và hỏi về những mong cầu của những đứa trẻ. Ảnh: mekong

Thả hoa đăng 

Sau khi đã kết thúc phần lễ thì sẽ đến nghi thức thả hoa đăng. Người ta sẽ đem những ngọn đèn hoa đăng nhỏ thả trên mặt nước và gửi theo những lời nguyện cầu, thường được người Khmer gọi là Lôi protip. Trước đây, những chiếc đèn thường được gọi là đèn gió, làm bằng thân chuối hoặc bẹ chuối, trên đó có trang trí đầy đủ các loại hoa văn, hình thù của ngôi đền, ở mũi của đền sẽ có treo cờ phướn. Tuy nhiên, sau này đã được thay thế bằng những vật liệu nhẹ và thuận tiện hơn. Nghi thức thả hoa đăng hay thả đèn nước là một nghi thức quan trọng trong lễ hội Ok Om Bok ở Nam Bộ, bởi nó gửi gắm sự nguyện cầu và tạ lỗi với thần đất, thần nước sau một năm cày cấy.

Thả hoa đăng là nghi thức được thực hiện sau lễ cúng. Ảnh: ST

 Hội đua ghe Ngo

Trong truyền thống của người Khmer ở Nam Bộ thì sau nghi lễ cúng trăng sẽ là tục đua ghe Ngo. Tục này chính là một nghi thức truyền thống nhằm tiễn đưa thần nước về với biển cả sau vụ mùa gieo trồng, cũng là một hình thức để tưởng nhớ tới thần rắn Nagar ngày xưa đã biến thành khúc gỗ để đưa Đức Phật qua sông.

Trong các hoạt động của lễ hội Ok Om Bok ở Nam Bộ thì đua ghe Ngo là một trong những hoạt động được ưa thích nhất, bởi không chỉ thu hút cộng đồng người Khmer ở các phum, sóc trong vùng mà còn hút cả đông đảo người dân ở các nơi tìm đến để chiêm ngưỡng. Ghe Ngo được thiết kế với chiều dài khoảng 22 đến 24m, bề ngang 1,2m, trên mỗi chiếc ghe sẽ có từ 50 đến 60 người chèo thuyền. Ở phần mũi và lái của chiếc ghe đều được làm cong, trên thân được trang trí rất nhiều hoa văn có màu sắc sặc sỡ. Ở đầu của ghe sẽ có một hình con thú biểu trưng cho chất Ke và ở dưới lườn người ta sẽ đặt một cái cây rất dài từ đầu cho đến cuối thân của ghe nhằm giữ cân bằng, được gọi là đonxanh tuôk.

Hội đua ghe Ngo có không khí rất náo nhiệt. Ảnh: Bao Vinh Long

Các đội tham gia hội đua ghe Ngo sẽ được chia thành hai nhóm khác nhau là nhóm được xếp hạng từ các mùa giải trước và nhóm còn lại. Trong tiếng hò reo cổ vũ và tiếng trống, tiếng cồng chiêng náo nhiệt, hội đua ghe trở nên vô cùng sôi động, trở thành một sự kiện văn hóa truyền thống độc đáo của đồng bào.

Ngoài ra, tùy từng địa phương và quy mô tổ chức mà lễ hội Ok Om Bok ở Nam Bộ còn có các hoạt động văn hóa vui chơi giải trí khác nhau như múa rôm, chơi cờ óc, bi sắt, tạo nên một không gian vui chơi giải trí vô cùng náo nhiệt.

Lễ hội Ok Om Bok ở Nam Bộ vẫn luôn là một nét văn hóa đầy bản sắc của đồng bào Khmer bởi không chỉ mang trong mình những giá trị nhân văn sâu sắc, thể hiện tín ngưỡng riêng của người dân, mà còn góp phần lưu giữ và bảo tồn những giá trị văn hóa truyền thống tốt đẹp của người Khmer. Lễ hội thể hiện khát vọng về một cuộc sống tốt đẹp và lòng biết ơn đối với các đấng tạo hóa mà người ta vẫn sẽ luôn tưởng nhớ và gửi gắm.

Nguyệt Cát (Tổng hợp) - luhanhvietnam.com.vn 

Ảnh: Internet