Về Quảng Ngãi khám phá thành cổ Châu Sa nghìn năm tuổi!

Giới thiệu về thành cổ châu Sa Quảng Ngãi 

Thành cổ Châu Sa tọa lạc tại xã Tịnh Khê, tỉnh Quảng Ngãi, cách trung tâm thành phố khoảng 6km và cách cửa biển Cổ Lũy gần 8km. Nhờ vị trí khá thuận lợi nên du khách có thể dễ dàng di chuyển đến tham quan và khám phá di tích này. Thành nằm giữa khu vực có địa thế đặc biệt khi phía Nam giáp sông Trà Khúc – con sông lớn nhất của tỉnh Quảng Ngãi, còn phía Bắc giáp sông Hàm Giang. Chính vị trí này đã tạo nên một thế đất quan trọng cả về giao thương lẫn quân sự trong quá khứ.

Điểm đặc biệt của thành Châu Sa là đây được xem là thành đất duy nhất của người Chăm Pa còn tồn tại khá rõ nét tại Việt Nam đến ngày nay. Dù đã trải qua hàng trăm năm lịch sử, nơi đây vẫn lưu giữ được nhiều dấu tích quan trọng về quy mô, cấu trúc và vai trò của thành cổ đối với vùng đất Quảng Ngãi xưa. Với những giá trị lịch sử và văn hóa đặc biệt, năm 1994 thành Châu Sa đã được công nhận là di tích lịch sử văn hóa cấp quốc gia, trở thành điểm đến thu hút nhiều du khách yêu thích tìm hiểu văn hóa Chăm Pa cổ.

 

 

Đường đến thành cổ châu Sa

Từ trung tâm TP Quảng Ngãi, du khách có thể di chuyển đến thành cổ Châu Sa khá thuận tiện bằng xe máy hoặc ô tô. Đầu tiên, đi theo Quốc lộ 1A rồi rẽ vào đường Hoàng Sa hướng về phía Tịnh Châu. Khi đến vòng xuyến, tiếp tục đi theo lối ra thứ 3 để vào Quốc lộ 24B. Từ đây, du khách chạy thêm một đoạn rồi rẽ trái, tiếp tục đi khoảng 300m và rẽ phải tại khu vực Bưu điện Văn hóa xã Tịnh Châu cũ. Đi thêm khoảng 300m nữa là sẽ đến khu vực thành cổ Châu Sa. Đường đi khá dễ tìm, không quá xa trung tâm nên rất thuận tiện để kết hợp tham quan cùng các địa điểm nổi tiếng khác tại Quảng Ngãi.

 

 

Lịch sử về thành cổ châu Sa

Thành cổ Châu Sa ở Quảng Ngãi mang trong mình bề dày lịch sử hơn 1.000 năm, gắn liền với thời kỳ phát triển hưng thịnh của vương quốc Chăm Pa cổ. Người có công phát hiện và đưa di tích này ra ánh sáng là kiến trúc sư kiêm nhà khảo cổ học người Pháp H. Parmentier. Những nghiên cứu và khai quật của ông đã góp phần giúp giới nghiên cứu hiểu rõ hơn về vai trò của thành Châu Sa trong lịch sử khu vực miền Trung Việt Nam.

Năm 1924, H. Parmentier phát hiện tại đây một tấm bia đá có niên đại từ năm 903. Nội dung trên bia nhắc đến hai vị vua đầu tiên của vương triều Indrapura là Indravarman II và Yaya Simhavarman. Phát hiện này cho thấy thành Châu Sa đã tồn tại từ khoảng cuối thế kỷ 9 đến thế kỷ 10, dưới thời kỳ hưng thịnh của triều đại Indrapura – một giai đoạn quan trọng trong lịch sử Chăm Pa.

Theo nhiều thư tịch cổ của Trung Quốc và Việt Nam, vương triều Indrapura được hình thành từ năm 875 khi vua Indravarman II lên ngôi. Sau đó, ông quyết định chuyển kinh đô Chăm Pa từ vùng Panduraga, nay thuộc khu vực Ninh Thuận và Bình Thuận, ra phía Bắc đến châu Amaravati, tương ứng với khu vực Quảng Nam và Quảng Ngãi ngày nay. Việc dời đô này cho thấy vai trò chiến lược quan trọng của vùng đất nơi thành Châu Sa tọa lạc trong lịch sử Chăm Pa cổ đại.

Bước sang đầu thế kỷ 15, thành Châu Sa tiếp tục chứng kiến nhiều biến động lớn của lịch sử. Năm 1402, vùng đất này bị nhà Hồ chiếm giữ, nhưng chỉ vài năm sau, khi nhà Minh tấn công Đại Việt vào năm 1407, người Chăm đã giành lại khu vực Amaravati. Đến năm 1471, vua Lê Thánh Tông chinh phục hoàn toàn vùng đất này và đổi tên thành thừa tuyên Quảng Nam. Từ thời điểm đó, thành Châu Sa có thể đã được sử dụng như một vệ thành dưới thời nhà Lê.

Theo dòng chảy thời gian, di tích Châu Sa dần bị phủ lấp và rơi vào quên lãng trong nhiều thế kỷ. Mãi đến nhiều năm sau khi được phát hiện, giá trị lịch sử và văn hóa của thành cổ mới được quan tâm đúng mức. Năm 1994, thành Châu Sa chính thức được công nhận là di tích lịch sử văn hóa quốc gia. Ngày nay, nơi đây trở thành điểm tham quan nổi bật của Quảng Ngãi, thu hút nhiều du khách yêu thích khám phá lịch sử và văn hóa Chăm Pa cổ xưa.

 

 

>>Xem thêm: Khu di tích Đặng Thùy Trâm – Điểm dừng chân ý nghĩa ở Quảng Ngãi

 

Những điều thú vị ở thành cổ Châu Sa Quảng Ngãi 
 

Kiến trúc

Thành cổ Châu Sa gây ấn tượng với cấu trúc gồm hai lớp thành riêng biệt là thành nội và thành ngoại, cho thấy quy mô khá lớn của công trình này trong quá khứ. Điểm đặc biệt nhất nằm ở khu vực phía Nam, nơi xuất hiện hai gọng thành có hình dáng giống càng cua và được bố trí đối xứng qua trục Nam – Bắc. Trong đó, gọng thành phía Tây kéo dài gần 700m, bắt đầu từ góc Tây Nam của thành nội, còn gọng phía Đông dài khoảng 500m, nối từ góc Đông Nam. Dù được xây dựng chủ yếu bằng đất, nhưng với quy mô rộng lớn cùng vị trí chiến lược nằm giữa các con sông lớn, thành Châu Sa vẫn được đánh giá là một công trình quân sự quan trọng của vương quốc Chăm Pa xưa.

 

Thành nội

Thành nội của thành Châu Sa có dạng hình chữ nhật gần vuông với kích thước khoảng 580m x 540m, trong đó cạnh dài nằm theo hướng Bắc – Nam. Dù đã trải qua hàng trăm năm lịch sử, nhiều dấu tích của tường thành vẫn còn khá rõ nét. Thành được đắp bằng đất với chiều cao dao động từ 4 đến 6m, chân thành rộng khoảng 20 đến 25m và mặt thành rộng từ 5 đến 8m. Bao quanh bên ngoài là hệ thống hào nước rộng khoảng 20 đến 25m, góp phần tạo nên khả năng phòng thủ vững chắc cho công trình này trong quá khứ.

Thành nội có tổng cộng 5 cửa gồm cửa Đông, Tây, Nam, Bắc và Tây Nam. Trong đó, các cửa Đông, Nam và Tây Nam được xây dựng bằng gạch và có phần nhô cao hơn so với các khu vực còn lại, nhiều nhà nghiên cứu cho rằng đây có thể từng là các vọng lâu canh gác. Đặc biệt, cửa Nam được xây dựng kiên cố và công phu nhất, được xem là cửa chính của thành cổ Châu Sa. Những dấu tích còn sót lại cho thấy nơi đây từng giữ vai trò rất quan trọng cả về quân sự lẫn giao thương của người Chăm Pa xưa.

 

 

Thành ngoại

Khác với thành nội, thành ngoại của thành Châu Sa được xây dựng dựa nhiều vào địa hình tự nhiên sẵn có như đồi thấp, sông ngòi và các vùng ao đầm xung quanh để tạo nên hệ thống phòng thủ khá vững chắc. Thành chỉ đắp ba mặt ở phía Tây, Đông và Bắc, trong đó hai mặt phía Tây và Đông được gia cố chắc chắn hơn, còn phía Bắc tận dụng địa thế núi tự nhiên làm lớp bảo vệ. Riêng phía Nam không xây thành mà mở ra hướng sông Trà Khúc, sử dụng chính dòng sông lớn này như một rào chắn tự nhiên quan trọng. Cách xây dựng đó cho thấy người Chăm Pa xưa đã có sự tính toán rất khéo léo trong việc tận dụng địa hình để bảo vệ thành cổ.

 

 

Các hiện vật có giá trị

Qua nhiều đợt khai quật khảo cổ tại thành cổ Châu Sa, các nhà nghiên cứu đã phát hiện nhiều hiện vật có giá trị lịch sử và văn hóa quan trọng. Trong số đó nổi bật là lò gốm được tìm thấy tại khu vực Núi Chồi. Lò gốm này được khoét sâu vào sườn đồi, phần tường được xếp bằng đá khá chắc chắn và từng được sử dụng để sản xuất các tấm đất nung mang nội dung liên quan đến Phật giáo. Những phát hiện này cho thấy đời sống văn hóa và tín ngưỡng của cư dân Chăm Pa xưa từng phát triển khá mạnh tại khu vực này.

Theo nhà nghiên cứu Ngô Văn Doanh, các tiểu phẩm đất nung được tìm thấy có kích thước gần như đồng nhất, cao khoảng 6,5cm, rộng 4cm và dài 1cm. Hình dáng bên ngoài giống cánh sen nhọn, bên trong khắc hình Đức Phật với nhiều đường nét tinh xảo. Đáng chú ý, những hiện vật này có nhiều nét tương đồng với các mẫu được phát hiện ở Thái Lan, qua đó cho thấy thành Châu Sa không chỉ là một trung tâm cư trú mà còn từng giữ vai trò quan trọng về giao thương và tôn giáo của vương quốc Chăm Pa trong quá khứ.

 

 

Không gian cổ kính 

Đến tham quan thành cổ Châu Sa, du khách không chỉ được tìm hiểu về những dấu tích còn sót lại của vương quốc Chăm Pa xưa mà còn có dịp tận hưởng bầu không khí yên bình, cổ kính rất đặc trưng của vùng quê Quảng Ngãi. Khung cảnh nơi đây mang vẻ trầm mặc với những đoạn tường thành bằng đất đã nhuốm màu thời gian, xen lẫn màu xanh của cây cỏ và những con hào nước bao quanh. Tất cả tạo nên cảm giác vừa hoài cổ vừa thanh tĩnh cho bất kỳ ai đặt chân tới.

Đi dọc theo khu di tích, du khách dễ dàng cảm nhận được nét đẹp giản dị của làng quê xung quanh cùng không gian rộng thoáng, yên ả. Những hình ảnh của thành cổ Châu Sa hiện lên mộc mạc nhưng vẫn mang dấu ấn lịch sử rất riêng, như đưa mọi người quay ngược về một thời kỳ hưng thịnh của người Chăm Pa trên vùng đất miền Trung. Đây cũng là địa điểm phù hợp cho những ai yêu thích khám phá lịch sử, chụp ảnh hoặc tìm kiếm một không gian bình yên giữa hành trình khám phá Quảng Ngãi.

 

 

>>Xem thêm: Bỏ túi trọn bộ kinh nghiệm du lịch Quảng Ngãi để có chuyến đi trọn vẹn

 

Những điều cần chú ý khi tới thành cổ Châu Sa

• Thành cổ Châu Sa hiện mở cửa miễn phí cho du khách tham quan, không thu vé vào cổng nên rất thuận tiện để khám phá và tìm hiểu lịch sử.
• Thời gian thích hợp nhất để ghé thăm là từ tháng 4 đến tháng 8 hằng năm, khi thời tiết Quảng Ngãi khô ráo, ít mưa và thuận lợi cho việc di chuyển ngoài trời.
• Nên lựa chọn giày thể thao hoặc dép thấp, thoải mái để dễ dàng đi lại trong khu di tích và tham quan các khu vực thành cổ.
• Khi tham quan cần giữ gìn vệ sinh chung, không xả rác, không tự ý tác động hay làm hư hại các dấu tích, hiện vật còn sót lại tại di tích.
• Do khu vực tham quan khá thoáng và có nắng vào ban ngày, du khách nên chuẩn bị sẵn nước uống, mũ nón, kính râm hoặc kem chống nắng để bảo vệ sức khỏe trong suốt hành trình khám phá.

 

 

>>Xem thêm: Chùm tour du lịch miền Trung giá tốt

 

Thành cổ Châu Sa không chỉ là một di tích lịch sử mang nhiều giá trị văn hóa mà còn là điểm dừng chân thú vị dành cho những ai yêu thích khám phá dấu ấn Chăm Pa cổ xưa trên đất Quảng Ngãi. Trải qua hàng trăm năm, nơi đây vẫn giữ được nét cổ kính, trầm mặc cùng không gian yên bình đặc trưng, tạo nên sức hút rất riêng đối với du khách gần xa. Với vị trí thuận tiện cùng những giá trị lịch sử đặc biệt, thành cổ Châu Sa hứa hẹn sẽ mang đến nhiều trải nghiệm đáng nhớ cho hành trình du lịch Quảng Ngãi. Nếu có dịp ghé thăm vùng đất này, đừng quên dành thời gian tìm hiểu và cảm nhận vẻ đẹp cổ xưa của thành cổ Châu Sa.

 

Thu Mơ (Tổng hợp) - luhanhvietnam.com.vn