Du lịch làng Kép Gia Lai tìm về cội nguồn văn hóa Jrai ở Tây Nguyên

Cũng giống như các vùng đất khác ở Tây Nguyên, tỉnh Gia Lai sở hữu những nét đẹp rất riêng về không gian văn hóa của cộng đồng các dân tộc thiểu số bản địa, trong đó nổi bật là làng Kép, một buôn làng truyền thống của đồng bào người Jrai. Không tọa lạc ở vùng núi xa xôi như những ngôi làng đồng bào khác, làng Kép Gia Lai tọa lạc ngay gần phố thị Pleiku, nơi du khách có thể dễ dàng tìm đến khám phá những giá trị đặc sắc của cộng đồng Jrai bản địa.

Làng Kép Gia Lai dấu ấn đầy bản sắc của người Jrai giữa đại ngàn

Làng Kép Gia Lai tọa lạc ở địa phận của xã Yaly, tỉnh Gia Lai (trước đây là xã Ia Mơ Nông của huyện Chư Păh), cách trung tâm phường Pleiku khoảng 40km về hướng Đông Bắc. Đây là một ngôi làng của đồng bào người Gia Lai bản địa, một trong những cộng đồng các dân tộc thiểu số lâu đời ở Tây Nguyên. Hiện tại, làng Kép đang có khoảng 205 hộ dân với hơn 80% người dân trong làng là đồng bào Jrai.

Lịch sử hình thành làng Kép Gia Lai gắn liền mật thiết với quá trình lập làng, khai hoang của cộng đồng người Jrai ở Tây Nguyên. Cũng vì thế mà địa phận của ngôi làng nằm trên một vùng đất có địa hình rất đa dạng, nhiều đồi núi, thung lũng, đất đai màu mỡ, rất phù hợp để phát triển các hoạt động nông nghiệp, đặc biệt là trồng các loại cây công nghiệp lâu năm như cà phê, cao su…

Với lịch sử lâu đời, cộng đồng người Jrai ở làng Kép Gia Lai đã cùng nhau tạo dựng nên một nền văn hóa đặc trưng, sở hữu nhiều nét đẹp truyền thống độc đáo về kiến trúc, phong tục tập quán, nghi lễ và các nghi thức sinh hoạt cộng đồng.

Giữa cuộc sống đương đại hối hả, thì làng Kép Gia Lai dường như là một góc nhỏ bình yên đầy màu sắc. Ở đó, những nét đẹp văn hóa truyền thống vẫn còn được trao truyền tựa như những dấu gạch nối, gắn kết giữa các thế hệ trong cộng đồng một cách bền chặt và tạo thành sức mạnh bền bỉ, để thế hệ con cháu vẫn lưu giữ được những nét đẹp cội nguồn từ thời cha ông.

>>Xem thêm: Điền nội dung thay thế vào đây

Khám phá những bản sắc văn hóa Jrai độc đáo ở làng Kép Gia Lai

Du lịch làng Kép Gia Lai, du khách sẽ có cơ hội khám phá những bản sắc văn hóa rất riêng của cộng đồng người Jrai bản địa. Đây là một trong những ngôi làng hiếm hoi vẫn còn lưu giữ được những nét đẹp truyền thống đặc trưng của người Jrai ở Tây Nguyên.

Nghề dệt thổ cẩm truyền thống

Đến làng Kép, du khách sẽ bị cuốn hút bởi khung cảnh của những người phụ nữ Jrai đang miệt mài bên khung cửi với những chiếc thoi đưa và tạo nên những tấm thổ cẩm với hoa văn mang đậm dấu ấn riêng của núi rừng Tây Nguyên. Trong tiếng khung cửi, sắc màu thổ cẩm hiện lên một cách rực rỡ và sống động, mang đậm phong vị riêng của đại ngàn.

Thổ cẩm của người Gia Lai thường có 3 tông màu chủ đạo là màu trắng, màu đỏ và màu đen, tượng trưng cho ánh sáng, lửa và đất. Trên nền vải đó sẽ dệt các họa tiết độc đáo với hình chim, người, hoa hay các vật dụng sinh hoạt được mô phỏng một cách tinh tế, thể hiện những nếp sống đa dạng trong cộng đồng. Mỗi đường nét hoa văn trên thổ cẩm của người Gia Lai không chỉ có chức năng trang trí mà đó còn là một ngôn ngữ riêng của văn hóa, nơi chứa đựng bản sắc và tinh thần của người Gia Lai đã được lưu truyền qua bao thế hệ.

Theo các bậc cao niên ở làng Kép Gia Lai thì nghề dệt thổ cẩm ở đây đã có từ rất lâu đời, và mỗi một người phụ nữ Gia Rai đều được các bà, các mẹ truyền dạy cách se sợi, nhuộm chỉ từ các nguyên liệu tự nhiên của núi rừng và cách tạo nên những tấm thổ cẩm rực rỡ sắc màu. Theo dòng chảy của thời gian, cũng đã từng có giai đoạn nghề dệt thổ cẩm ở làng Kép đứng trước nguy cơ bị mai một. Thế nhưng hiện tại, với sự phát triển của du lịch, khi du khách tìm đến làng Kép nhiều hơn thì những nét văn hóa truyền thống ấy đã bắt đầu sống dậy và nghề dệt thổ cẩm truyền thống cũng đã được hồi sinh.

Tiếng khung cửi rộn ràng khắp nơi bên hiên nhà sàn với những tấm thổ cẩm rực rỡ cùng hình ảnh của những người phụ nữ Gia Rai đã tạo nên một dấu ấn độc đáo trong lòng du khách khi tìm đến với ngôi làng ở Tây Nguyên này. Không chỉ được chiêm ngưỡng cách tạo nên những tấm thổ cẩm rực rỡ, mà du khách khi đến với làng Kép còn có thể trải nghiệm dệt vải và cảm nhận ở mỗi sợi chỉ, mỗi khung cửi hay những tấm thổ cẩm rực rỡ là một hơi thở rất riêng của đại ngàn, một Tây Nguyên giản dị, đầy sức sống và chân thành.

Nghệ thuật điêu khắc gỗ Tây Nguyên

Du lịch làng Kép Gia Lai, điều mà du khách phải ấn tượng nhất hẳn rằng chính là nghệ thuật điêu khắc gỗ truyền thống của đồng bào nơi đây. Bức tượng gỗ ở làng Kép là một hình ảnh biểu tượng mang đậm bản sắc của Tây Nguyên và gắn liền với đời sống văn hóa tín ngưỡng của đồng bào Jrai qua nhiều thế hệ.

Tại làng Kép, nghề tạc tượng cũng đã có lịch sử từ rất lâu đời và gắn liền với rất nhiều nghi lễ quan trọng trong đời sống của đồng bào như dựng nhà, làm nhà mồ hay lễ bỏ mả. Trong tâm thức của người Gia Lai thì nghệ nhân điêu khắc gỗ được xem như là những người kể chuyện của buôn làng, là những người có khả năng sáng tạo và được thần linh ban tặng cho khả năng kết nối. Những bức tượng gỗ được tạo nên từ bàn tay họ không chỉ để phục vụ cho nhu cầu trang trí, làm đẹp mà còn mang những ý nghĩa rất thiêng liêng về tâm linh, là sự kết nối với thế giới bên kia, nơi mà linh hồn của người đã khuất vẫn đang trú ngụ và tiếp tục sinh hoạt, kết nối cùng cộng đồng.

Điểm nhấn độc đáo của nghề tạc tượng gỗ ở làng Kép Gia Lai đó chính là sự phong phú về hình tượng và chủ đề điêu khắc. Tại nhà rông hay hệ thống nhà mồ trong làng, du khách có thể ngắm nhìn những bức tượng đa sắc với đủ hình dáng, tư thế: từ người mẹ đang ôm con, người đang đánh chiêng, những con thú cho đến các cặp vợ chồng đang sum vầy; hay táo bạo hơn đó là những biểu tượng hiện đại cũng được đưa vào điêu khắc, tạo nên sự giao thoa độc đáo giữa hơi thở truyền thống và hiện đại.

Người Gia Lai ở làng Kép làm tượng gỗ chủ yếu từ các chất liệu quen thuộc trong vườn nhà như gỗ mít, gỗ chôm chôm, gỗ bồ kết hay gỗ muồng đen. Quá trình chế tác tượng vẫn hoàn toàn thủ công với những dụng cụ rất thô sơ như rìu, đục, dao và tạo nên những đường nét chân thực, thô ráp nhưng đầy cảm xúc.

Địa điểm mà du khách có thể ngắm những bức tượng gỗ độc đáo đậm chất Tây Nguyên tại làng Kép đó chính là những ngôi nhà mồ truyền thống. Nơi đây có hàng chục bức tượng gỗ với đủ hình thù, mỗi bức tượng là một câu chuyện, là một lát cắt riêng về đời sống tâm linh của người dân – nơi mà bạn sẽ có được cảm nhận rất sâu sắc về vòng đời của con người và sự kết nối giữa thế giới hiện tại và tâm linh trong tâm thức của người Jrai.

>> Xem thêm: Gợi ý chùm tour du lịch Tây Nguyên cập nhật mới

Lễ Pơ thi và các nghi thức truyền thống

Cộng đồng người Jrai ở làng Kép Gia Lai vẫn đang lưu giữ rất nhiều các nghi thức và văn hóa truyền thống, nổi bật trong số đó chính là lễ Pơ thi – một nét văn hóa rất đặc sắc, là di sản phi vật thể của làng. Lễ Pơ thi hay còn gọi là lễ bỏ mả trong văn hóa của người Gia Lai, đó chính là một nghi thức mang ý nghĩa tiễn đưa linh hồn của người đã chết về với thế giới của thần linh (Yang). Nghi lễ này cũng chính là bước cuối cùng để gia đình được sum họp cùng người quá cố trước khi họ chính thức rời đi, tái sinh ở một kiếp sống khác. Sau nghi lễ Pơ thi, người sống sẽ không cần phải chăm lo cơm nước hàng ngày cho người đã khuất và xem như đã hoàn thành bổn phận của mình với người rời đi.

Theo đó, lễ Pơ thi sẽ được tổ chức sau khi người mất qua đời ít nhất là một năm, có thể kéo dài từ khoảng 3 đến 5 năm hoặc lâu hơn là 10 đến 20 năm mới tổ chức. Đây là một lễ hội rất lớn với giá trị tinh thần riêng, thể hiện quan niệm độc đáo về sự sống, cái chết và vòng luân hồi trong quan niệm của cộng đồng người Gia Lai bản địa.

Không chỉ đơn thuần mang ý nghĩa là gắn kết giữa người sống và người chết, mà lễ Pơ thi ở làng Kép Gia Lai còn là dịp để cộng đồng gắn kết, nơi những tinh hoa văn hóa và nghệ thuật ẩm thực sẽ được thể hiện trọn vẹn. Bởi nghi lễ này không chỉ có sự xuất hiện của gia đình người đã mất mà còn có dân làng, dòng họ và cả các làng lân cận cùng quy tụ về tổ chức để chia sẻ và giữ gìn truyền thống. Cũng trong nghi lễ này, các di sản văn hóa khác của đồng bào các dân tộc Tây Nguyên cũng được thể hiện rất rõ nét, trong đó có văn hóa cồng chiêng – một di sản văn hóa quý báu.

Ngoài lễ Pơ thi thì người Jrai ở làng Kép Gia Lai còn có rất nhiều các nghi thức truyền thống khác như lễ mừng lúa mới, lễ cúng giọt nước, lễ đâm trâu… tạo nên những điểm nhấn rất riêng biệt của cộng đồng.

Văn hóa cồng chiêng, múa xoang

Du lịch tại làng Kép Gia Lai, du khách còn có cơ hội trải nghiệm văn hóa cồng chiêng và những điệu múa xoang truyền thống rất độc đáo. Trong thanh âm của những tiếng cồng chiêng âm vang nhẹ nhàng, những điệu múa xoang dặt dìu sẽ là một lời mời chào du khách từ phương xa đến với làng.

Những điệu múa này thường sẽ chỉ được tổ chức trong các dịp lễ hội. Khi những tiếng cồng, tiếng chiêng ngân vang cũng là lúc mọi người sẽ cùng nhau hòa mình vào lễ hội. Những tiếng cồng dồn dập khi trầm khi bổng kết hợp với những vòng xoang trước sân nhà cộng đồng và những bàn tay uốn lượn tạo nên một dòng chảy văn hóa độc đáo của cộng đồng. Đây cũng là một điểm nhấn để du khách cảm nhận sâu hơn về nét đẹp văn hóa riêng vẫn đang không ngừng chảy trong mạch nguồn sự sống của đồng bào nơi đây.

Ẩm thực Jrai hương vị đại ngàn giữa lòng phố

Ở làng Kép Gia Lai, du khách còn có cơ hội được thưởng thức ẩm thực rất riêng của cộng đồng với hương vị đặc trưng của đại ngàn ngay giữa lòng phố. Nghệ thuật ẩm thực của người Gia Lai thường đến từ những sản vật có sẵn trong vườn nhà, của núi rừng, chính vì vậy hương vị mang nét đặc trưng rất riêng từ những món ngon dân dã cho đến những món phức tạp.

Một số món ngon nổi bật trong ẩm thực của người Gia Lai bạn có thể trải nghiệm như cơm lam, gà nướng sa lửa, heo nướng xiên, rượu ghè hay cua sữa rang lá é, da bò ướp sả nướng lá chuối, thịt nai bóp củ nén, canh cà đắng… Bạn có thể trải nghiệm hàng chục món ngon truyền thống, mỗi món là một hương vị, một dấu ấn rất riêng mang đậm phong vị ẩm thực đại ngàn khó có thể tìm thấy ở bất kỳ nơi nào khác. Theo kinh nghiệm du lịch làng Kép Gia Lai, của các tín đồ ẩm thực bản địa, muốn thưởng thức Jrai truyền thống bạn có thể check-in tại nhà hàng KSOR HNAO, ở đây ngoài ẩm thực du khách còn được trải nghiệm nhiều hoạt động thú vị như đốt lửa lại, nghe cồng chiêng hay múa xoang... 

Kinh nghiệm du lịch làng Kép Gia Lai hữu ích cho du khách

Thời điểm check-in

Thời điểm check-in làng Kép Gia Lai lý tưởng nhất là vào mùa khô, khoảng từ tháng 11 đến tháng 4 hàng năm. Lúc này thời tiết rất lý tưởng để bạn có thể khám phá ngôi làng, tham gia các hoạt động trải nghiệm ngoài trời. Đặc biệt, nếu du lịch vào khoảng tháng 11 đến đầu tháng 12, du khách còn có thể kết hợp chiêm ngưỡng hoa dã quỳ rực rỡ.

Nếu như muốn khám phá những nghi thức văn hóa truyền thống độc đáo của cộng đồng thì bạn có thể lựa chọn du lịch vào khoảng tháng 3, khi tiết trời trong trẻo, khi mùa lúa đã xong thì đồng bào nơi đây thường sẽ tổ chức nghi lễ Pơ thi với rất nhiều hoạt động văn hóa truyền thống độc đáo.

Hướng dẫn di chuyển

Tùy thuộc vào điểm xuất phát mà bạn có thể di chuyển tới làng Kép Gia Lai theo nhiều lộ trình khác nhau. Nếu như xuất phát từ trung tâm thành phố Pleiku, bạn có thể di chuyển theo hướng Quốc lộ 14 về Biển Hồ, sau đó tiếp tục di chuyển về hướng xã Yaly để đến làng Kép. Lộ trình này khoảng 35km - 40km với thời gian di chuyển từ 45 phút đến 55 phút, tùy thuộc vào phương tiện là xe máy hoặc ô tô.

Điểm du lịch kết hợp

Cùng với việc khám phá làng Kép, theo kinh nghiệm du lịch Gia Lai du khách có thể kết hợp check-in nhiều địa điểm hấp dẫn trong cùng một lộ trình với toạ độ này. Cụ thể, từ Pleiku về làng Kép, bạn có thể ghé thăm Biển Hồ, một địa danh du lịch rất nổi tiếng của Gia Lai, hoặc check-in đập Tân Sơn ngắm nhìn khung cảnh thơ mộng của hồ nước, hay Biển Hồ chè, hàng thông trăm tuổi… Đặc biệt, nếu du lịch vào tháng 11, đừng quên kết hợp check-in đỉnh núi Chư Đăng Ya để ngắm nhìn mùa hoa dã quỳ rực rỡ.

Quy tắc ứng xử

Làng Kép Gia Lai là một điểm du lịch cộng đồng rất hấp dẫn, thế nhưng đây cũng là nơi sinh sống của cộng đồng người Gia Lai bản địa. Chính vì vậy, khi du lịch khám phá, bạn nên chú ý tôn trọng phong tục truyền thống riêng của người địa phương, nghe theo hướng dẫn của hướng dẫn viên hoặc già làng khi vào làng. Đặc biệt, khi tham quan các địa điểm tâm linh, không tự ý chạm vào các vật thờ cúng.

Sau khi tham quan trải nghiệm, bạn cũng có thể mua các sản phẩm đặc trưng ở đây về làm quà như vải thổ cẩm, đồ đan lát thủ công hay các loại nông sản.

Làng Kép Gia Lai với những điểm nhấn văn hóa rất riêng của cộng đồng người Gia Lai bản địa là một trong những địa điểm trải nghiệm du lịch độc đáo mà bạn không nên bỏ qua khi đến phố núi Gia Lai. Ở đây, ngoài những câu chuyện sử thi, truyền thống văn hóa độc đáo, bạn còn có thể khám phá rất nhiều điều thú vị mang đậm bản sắc văn hóa Tây Nguyên.

Nguyệt Cát (Tổng hợp) - luhanhvietnam.com.vn 

Ảnh: Internet