Ẩm thực A Lưới có gì ngon? Review món ăn vùng cao dân dã đầy màu sắc

Tạm rời xa những đền đài lăng tẩm lộng lẫy của xứ Huế, sẽ thật thú vị nếu như bạn có một chuyến vi vu đến với vùng cao A Lưới, phố núi hoang sơ với nền ẩm thực phong phú. Du lịch Thừa Thiên Huế và khám phá ẩm thực A Lưới là một trải nghiệm tuyệt vời cho những tâm hồn đam mê ẩm thực bởi những món ăn nơi đây mang đậm hơi thở của vùng rừng núi, không một chút cầu kỳ hay phô trương, thay vào đó là sự mộc mạc nhẹ nhàng như chính những con người vùng cao cũng vì thế mà lại mang tới những dư vị khó quên.

Độc đáo ẩm thực A Lưới xứ Huế

A Lưới là một huyện miền cao của xứ Huế, nơi có sản vật tự nhiên vô cùng phong phú và các đồng bào dân tộc bản địa có đời sống tự cung tự cấp từ bao đời. Qua năm tháng, dưới sự tìm tòi và sáng tạo không ngừng, đồng bào nơi đây đã tạo nên những món ăn đặc trưng mang nét riêng của vùng rừng núi.

Đa số các món ăn ở đây đều được chế biến từ nguyên liệu tự nhiên tại chỗ gồm thực vật, động vật được đánh bắt từ rừng núi, khe suối hoặc được nuôi trồng trên nương rẫy. Chính vì vậy, hương vị của các món ăn nổi tiếng của ẩm thực A Lưới sẽ mang đặc trưng của núi rừng hoang dã như cơm nếp nương, ngô, sắn, rau củ các loại bánh, món luộc, món nướng xông khói hay mắm rượu….

Có thể nói ẩm thực A Lưới với những nét đặc trưng riêng có của mình đã tạo nên một dấu ấn về văn hóa ẩm thực độc đáo của cộng đồng các dân tộc thiểu số ở đây và trở thành một trong những điểm nhấn khiến du khách ấn tượng khi có dịp được thưởng thức.

Những món ngon đặc trưng cho ẩm thực A Lưới

1. Cơm nếp lam

Cơm nếp lam hay còn được gọi với tiếng bản địa là Đooi chot, là một trong những món ăn hấp dẫn được nhiều thực khách ưa thích. Và khi nhắc tới ẩm thực A Lưới thì món cơm nếp lam luôn là một trong những món ăn quen thuộc.

Theo đó, cơm nếp lam được làm từ gạo nếp than hạt nhỏ, khi nấu lên thành cơm thì rất dẻo và mềm. Người ta thường cho nếp than vào ống nứa ngâm một đêm rồi mới đem nấu nên mùi thơm rất đặc trưng, gạo càng róc nước thì cơm sẽ càng ngon và đặc biệt khi nấu người ta sẽ đem bọc ống nứa trong lá chuối bánh tẻ để khi nấu xong cơm sẽ có một mùi thơm tự nhiên rất đặc trưng.

Mặc dù là một món ăn dân dã nhưng để nấu cơm nếp lam A Lưới không hề dễ dàng. Người ta sẽ phải ngồi trực ở bên bếp than và lật ống nứa liên tục, khi mùi thơm của cơm lan tỏa khắp không gian thì đó cũng là lúc cơm đã chín mềm. Trong các mâm cơm đón khách phương xa của người A Lưới, món cơm nếp lam luôn là một trong những món ăn không thể thiếu.

2. Thịt muối (Lạp)

Trong ẩm thực A Lưới các món thịt ở đây chủ yếu sẽ được chế biến theo hình thức là muối hoặc đem nướng, cứ săn bắn được thì sẽ chế biến theo những cách này để tích trữ và ăn dần.

Trong đó, món thịt muối hay còn được gọi là thịt lạp ở vùng cao A Lưới đã trở thành một món ăn đặc sản được khách phương xa ưa thích. Món này có cách làm rất đơn giản và nhanh chóng, thịt sau khi sơ chế sẽ được đem đi thái nhỏ, tẩm ướp với tiêu rừng, muối, gạo rang rồi cho vào một chiếc hũ hoặc ché hoặc là ống tre, sau đó đậy kín rồi đem gác trên bếp từ 7 cho đến 10 ngày mới mang ra ăn.

Vị của món thịt muối ở A Lưới tương đối đặc biệt, chính vì vậy không phải ai cũng có thể thưởng thức được ngay từ lần đầu tiên. Tuy nhiên một khi đã ăn được thì sẽ rất thích và luôn vương vấn mỗi khi nhớ về.

3. Thịt nướng ống tre

Nếu chưa biết ăn gì khi đi du lịch A Lưới thì món thịt nướng ống tre là gợi ý rất nổi bật. Độc đáo nhất phải kể tới món thịt chuột nướng ống trong tiếng địa phương là A ật đù i hoor và món ếch nướng ống tiếng địa phương gọi là A cụt đù i hoor.

Chuột rừng hoặc ếch rừng sau khi bắt ở trên núi sẽ được mang về làm sạch, tẩm ướp gia vị sau đó cho vào ống tre, miệng ống tre được bịt bằng lá chuối rồi mới mang nướng. Khi nướng trên lửa, hơi nước trong ống tre sẽ làm cho thịt chín nhưng không bị khô hay cháy xém. Món này khi đem treo trên gác bếp người ta có thể bảo quản từ 4 đến 5 tháng mà ăn vẫn ngon và không bị ảnh hưởng về hương vị.

4. Bánh A Quát

Bánh A Quát là một món ăn truyền thống gắn liền với đời sống thường ngày của đồng bào Tà Ôi, Pa Cô ở vùng núi A Lưới. Bánh A Quát không chỉ đơn thuần là một món ăn truyền thống mà còn gắn liền với văn hóa lâu đời của người dân địa phương, là biểu tượng của tình yêu và sự chung thủy. Chính vì vậy, khi gói người ta sẽ thường gói bánh thành từng cặp, chiếc bánh lớn tượng trưng cho chàng trai và chiếc bánh nhỏ hơn tượng trưng cho cô gái.

Những chiếc bánh A Quát nhìn có vẻ giản đơn nhưng lại được làm với sự tỉ mỉ và công đoạn khá phức tạp. Gạo nếp để gói bánh là nếp than, là gạo nếp quý nhất của người Pa Cô và Tà Ôi được ví von như hạt ngọc của Giàng. Lá gói bánh là lá A Tinh tức là đót, có độ dài và hương thơm nhẹ khiến cho món bánh dậy mùi hơn khi hấp chín. Bánh A Quát có mùi rất thơm, phần thịt bánh là nếp than dẻo bùi, mềm tan nơi đầu lưỡi là một thức quà rất được lòng thực khách.

5. Cà Lèng

Có thể nói Cà Lèng là món ăn rất đặc trưng của ẩm thực A Lưới. Món này không chỉ độc đáo về hương vị mà còn cả về cách chế biến, nguyên liệu. Theo đó, nguyên liệu chính của món Cà Lèng ở A Lưới chính là nhũ tương bên trong ruột non của các loài động vật ăn cỏ như dê, trâu, bò; trong đó người ta thích sử dụng nhũ tương của dê nhất vì đây là loài có hệ tiêu hóa tốt và tương đối sạch sẽ.

Khi mổ thịt, người ta sẽ rất cẩn thận để lấy phần nhũ tương trong ruột non và cột chặt lại để không bị pha tạp, sau đó các nguyên liệu như lòng, gan, tim luộc chín băm nhỏ, nêm nếm gia vị trộn đều cùng với nhũ tương. Người Tà Ôi ở A Lưới thường có thói quen là cho thêm vài giọt mật vào Cà Lèng nhằm tạo vị đắng đặc trưng. Những bát Cà Lèng thường có màu nâu sánh, vị đa dạng từ ngọt, đắng và một chút béo ngậy cùng mùi thơm của các loại gia vị tạo nên một món ăn có hương vị vô cùng độc đáo.

Cà Lèng - món ăn truyền thống đặc trưng nhất của ẩm thực A Lưới xứ Huế. Ảnh: Tuyết Khoa

6. Cheo cá

Cheo cá là một trong những món ngon khá cầu kỳ của ẩm thực A Lưới. Người bản địa khi tìm được những chú cá rô hoặc cá lóc lớn sẽ đem đi làm sạch rồi dùng dao rạch những đường nhỏ phía trên của thân cá, sau đó dùng xiên nhọn để nướng trên bếp than hồng cho đến khi khô. Thời gian nướng cá thường sẽ phải mất hàng giờ đồng hồ đến khi con cá khô quắt và vàng ươm lại và phần xương cá giòn thì mới bắt đầu làm cheo.

Cá sau khi nướng đạt chuẩn thì sẽ cho vào cối giã thật nhuyễn đến khi xương và thịt hòa quyện rồi cho thêm riềng và các phụ gia khác như hạt tiêu, ngò gai, muối sống trộn thật đều, giã đến khi mềm mịn là có thể dùng. Thông thường, cheo cá người A Lưới sẽ dùng với xôi, cơm. Món ăn có mùi thơm đặc trưng của riềng, của cá và vị cay tương ớt, vị bùi ngọt từ thịt và xương cá tạo nên một tổng hòa hương vị hấp dẫn.

Cheo cá A Lưới là món ngon cầu kỳ được chế biến từ cá suối nướng khô. Ảnh: VOV

7. Rượu Tà Vạc

Đã nói tới ẩm thực A Lưới thì hẳn rằng sẽ không thể bỏ qua các loại rượu bản địa, trong đó rượu Tà Vạc là cái tên rất nổi tiếng. Điểm nhấn quan trọng của loại rượu này là men nấu, người ta thường sử dụng cây tà đinh – một loại cây mọc hoang trong rừng.

Sử dụng cây này để làm men kết hợp với nhiều loại cây khác như củ riềng, rễ cây ớt, rễ cây chè hăng đem giã nát sau đó trộn với bột gạo rồi vo thành từng viên phơi khô rồi mới đem nấu rượu. Vị của rượu Tà Vạc rất thơm, nồng độ và hương vị vừa phải, thường được sử dụng trong đời sống thường ngày hoặc trong các dịp hội họp của gia đình, làng bản.

Phiên chợ vùng cao A Lưới: Nơi khám phá ẩm thực hấp dẫn

Khám phá ẩm thực A Lưới thông qua các món ăn ngon là một trải nghiệm ẩm thực thú vị. Ngoài các hàng quán bản làng ở vùng cao thì một trong những địa chỉ tuyệt vời nhất để bạn trải nghiệm trọn vẹn hương vị của các món ăn nổi tiếng ở đây chính là chợ phiên. Chợ phiên A Lưới nằm ở đường Hồ Chí Minh, ngay đối diện chợ A Lưới, thường sẽ chỉ mở họp từ 1 đến 2 lần trong tháng vào dịp cuối tuần hoặc lễ Tết.

Vào thời gian diễn ra chợ phiên, các gia đình sẽ mang các mặt hàng sản phẩm trồng và săn bắt được ra chợ để bày bán. Đa số các gian hàng ở chợ phiên đều là của đồng bào người dân tộc thiểu số ở A Lưới như Pa Cô, Tà Ôi, cũng chính vì thế mà các món ăn được bày bán ở đây đều được chế biến theo cách truyền thống với hương vị độc đáo.

Theo kinh nghiệm du lịch A Lưới, đi chợ phiên bạn có thể thưởng thức rất nhiều món ngon nổi tiếng của ẩm thực A Lưới, đặc biệt là các món nướng từ heo bản, gà kiến đến các món thịt xiên, cơm lam, rau dớn, tiêu rừng, bắp chuối rừng… Các món ăn ở chợ phiên không chỉ mang đậm giá trị văn hóa ẩm thực mà còn thể hiện sự tinh tế và khéo léo của những đầu bếp bản địa.

Ẩm thực A Lưới xứ Huế với những nét tinh tế rất riêng đã góp phần tạo nên sự phong phú cho ẩm thực địa phương. Dù tất cả đều là những món ăn dân dã bình dị nhưng đã tạo nên một vẻ đẹp rất riêng cho bản đồ văn hóa ẩm thực địa phương. Chính vì vậy, khi có dịp đến với A Lưới đừng quên dừng chân và thưởng thức những món ăn độc đáo của nơi đây để cảm nhận rõ hơn về tình người và hồn của núi rừng thông qua những hương vị mộc mạc và đầy dung dị ấy.

Nguyệt Cát (Tổng hợp) - luhanhvietnam.com.vn 

Ảnh: Internet