Thăm chùa Đậu Thường Tín Hà Nội với lịch sử 2 ngàn năm cổ kính

Trải qua nhiều triều đại, chùa Đậu không chỉ là một trong những di tích lịch sử lâu đời nhất của huyện Thường Tín mà còn lưu giữ những giá trị văn hóa, kiến trúc quý báu. Để khám phá những đặc điểm nổi bật của ngôi chùa này, hãy cùng Luhanhvietnam tìm hiểu chi tiết hơn nhé!

Giới thiệu về chùa Đậu ở Thường Tín

Chùa Đậu, còn được biết đến với các tên gọi Pháp Vũ Tự, Thành Đạo Tự,... là một ngôi chùa cổ gắn liền với buổi đầu Phật giáo du nhập vào vùng Đồng bằng Bắc Bộ. Bên cạnh việc thờ Phật, chùa còn thờ các vị thần linh quan trọng trong tín ngưỡng của cư dân nông nghiệp như: Pháp Vũ, Pháp Vân, Pháp Lôi, Pháp Điện.

Vào thời vua Lê Thần Tông (thế kỷ 17), chùa Đậu được tôn vinh là “Đệ nhất danh lam”. Các vua chúa, vương tôn công tử thuộc các dòng họ Lê, Trịnh thường xuyên đến thăm viếng và đóng góp vào việc tu sửa chùa. Đặc biệt, theo sử sách ghi lại, những lời cầu an, lễ bái tại chùa đều được cho là linh ứng. Đến nay, chùa Đậu vẫn còn lưu giữ nhiều di vật cổ quý giá. 

Với bề dày lịch sử cùng những giá trị văn hóa, kiến trúc và nghệ thuật độc đáo, chùa Đậu ở Thường Tín đã được xếp hạng Di tích lịch sử, nghệ thuật cấp Quốc gia (loại A) từ năm 1964. Trở thành một trong những điểm đến tâm linh hấp dẫn với mọi người khi du lịch Hà Nội.

Chùa Đậu Thường Tín là di tích cấp Quốc gia với bề dày lịch sử. Ảnh: @Hiep Pham Duc

Lịch sử chùa Đậu Thường Tín

Chùa Đậu Thường Tín Hà Nội, theo sử sách ghi lại, được khởi dựng vào thế kỷ thứ 3 sau Công nguyên, có lịch sử gần 2.000 năm và đã trải qua nhiều lần trùng tu. Vào thời phong kiến, chùa chủ yếu là nơi các bậc vua chúa lui tới, người dân thường chỉ được vào lễ bái trong các dịp lễ hội, do đó chùa còn được gọi là "chùa Vua". 

Đặc biệt, vào thời vua Lê Thần Tông, chùa Đậu ở Thường Tín Hà Nội được trùng tu với quy mô lớn, trở nên khang trang và uy nghiêm, được mệnh danh là "Đệ nhất danh lam" bởi sự linh thiêng mà Phật tử và người dân tin rằng chùa mang lại. Trong giai đoạn Pháp thuộc, chùa đã bị tàn phá và chịu ảnh hưởng nặng nề do hỏa hoạn. 

Đến năm 2010, nhờ sự chung tay của người dân và các nhà hảo tâm, chùa Đậu đã được cải tạo và tu sửa, trở thành một điểm đến tâm linh và du lịch hấp dẫn của người dân Hà Nội và du khách trong nước.

Lịch sử chùa Đậu Thường Tín gần 2.000 năm trải qua nhiều lần trùng tu. Ảnh: @Chùa Đậu , Thường Tín, Hà Nội

Đường đi chùa Đậu Thường Tín Hà Nội

Chùa Đậu tọa lạc tại thôn Gia Phúc, xã Nguyễn Trãi, Thường Tín, Hà Nội. Từ trung tâm Hà Nội đến đây khoảng 30 phút đi xe. Do trước đây huyện Thường Tín thuộc tỉnh Hà Tây cũ (nay đã sáp nhập vào Hà Nội), nên nhiều du khách vẫn quen tìm kiếm "chùa Đậu Hà Tây" thay vì "chùa Đậu Hà Nội".

Để đến chùa Đậu từ trung tâm Hà Nội, bạn có thể lựa chọn hai hình thức di chuyển sau:

- Phương tiện cá nhân: đi theo Quốc lộ 1A cũ, hướng về Thường Tín. Khi đến Nguyễn Trãi, rẽ phải và đi thêm khoảng 2km sẽ thấy biển chỉ dẫn vào chùa.

- Xe buýt: bắt tuyến xe buýt số 06 (Giáp Bát - Phú Xuyên) và xuống ở bến xe Quất Động. Từ đây, bạn có thể đi xe ôm hoặc taxi vào hướng khu công nghiệp Quất Động, đi thêm khoảng 1,7km sẽ thấy biển chỉ dẫn đến chùa Đậu.

Vị trí chùa Đậu Thường Tín nằm cách trung tâm không quá xa đi lại thuận tiện. Ảnh: @Tuấn Nguyễn

Chùa Đậu ở Thường Tín có gì đặc biệt?

Chùa Đậu Thường Tín Hà Nội thu hút hàng triệu du khách bởi bề dày lịch sử, giá trị văn hóa đặc sắc, cùng lối kiến trúc và mỹ thuật độc đáo có một không hai.

1. Kiến trúc độc đáo tại chùa Đậu 

Chùa Đậu ở Thường Tín, với lịch sử hàng ngàn năm, mang đậm dấu ấn kiến trúc "nội công, ngoại quốc" cổ kính. Tổng thể chùa có quy mô lớn, tựa như một cung điện thu nhỏ, nhưng vẫn giữ trọn vẹn vẻ đẹp cổ xưa. Các hạng mục chính trong khuôn viên chùa bao gồm: Tam Quan, nhà tả vu - hữu vu, tiền đường, tam bảo, nhà tổ,... Chùa hiện còn lưu giữ nhiều di vật và cổ vật từ thời phong kiến, tiêu biểu là 6 bia đá có niên đại từ thế kỷ 16 đến thế kỷ 18. 

Kiến trúc chùa Đậu thế kỷ 17 còn nổi bật với những mái ngói mũi hài, các cột, xà được chạm khắc hình rồng tinh xảo, và những bệ đá hoa sen độc đáo. Bên trong chùa, hai tấm biển gỗ sơn son thếp vàng treo trang trọng, khắc hai bài thơ Nôm quý giá. Đó là bài thơ Nôm của chúa Trịnh Căn và bài thơ Nôm của chúa Trịnh Cương, được biên soạn bởi danh sĩ Phan Trọng Phiên dưới triều vua Lê Hiển Tông.

Chùa Đậu ở Thường Tín có lối kiến trúc điêu khắc hết sức tinh xảo. Ảnh: @vietnamarts

2. Cổng Tam Quan 

Cổng Tam Quan của chùa Đậu Thường Tín Hà Nội nổi bật với kiến trúc hai tầng tám mái. Trên tầng cổng treo một quả chuông đồng có niên đại từ thời Tây Sơn (năm 1801). Điểm nhấn của cổng là phần mái lợp ngói vảy cá màu đỏ, với các góc mái được uốn cong hình đầu đao, thể hiện phong cách kiến trúc truyền thống Việt Nam.

Các chi tiết trang trí trên cổng, như hình tượng rồng chầu mặt nguyệt, lân, phượng, cùng với các chữ Hán, phản ánh đậm nét nghệ thuật kiến trúc phong kiến Việt Nam từ thế kỷ 17.

Cổng Tam Quan mang đậm dấu ấn kiến trúc Việt cổ. Ảnh: @Gốm Sứ Bát Tràng

3. Chánh Điện tại chùa Đậu Thường Tín

Chánh Điện chùa Đậu Thường Tín không chỉ là không gian tiền đường trưng bày tượng Thập Bát La Hán với kiến trúc nghệ thuật độc đáo, chạm trổ tinh xảo mang đậm dấu ấn thời Lê, mà còn là nơi thể hiện rõ cấu trúc "Tiền Phật, Hậu Thánh" cổ xưa. Phía sau chánh điện là điện thờ nữ thần Pháp Vũ, một trong Tứ Pháp. 

Đặc biệt, chùa Đậu còn nổi tiếng bởi việc lưu giữ tượng táng gần như nguyên vẹn của hai vị sư Vũ Khắc Minh và Vũ Khắc Trường, hai trong số bốn tượng nhục thân hiếm hoi còn lại ở Việt Nam. Hai pho tượng này, được xem là "Bảo vật quốc gia," là hiện thân của hai vị trụ trì chùa Đậu vào nửa đầu thế kỷ 17 và được người dân tôn kính như những Đức Phật sống.

Chánh điện chùa Đậu Thường Tín ở Hà Nội sơn son thếp vàng nổi bật. Ảnh: @Nguyen Quoc Bao

4. Di vật và kiến trúc quý báu

Chùa Đậu Thường Tín Hà Nội, hiện nay là một bảo tàng sống, lưu giữ nhiều di vật và cấu kiện kiến trúc vô giá. Tiêu biểu là hệ thống bia cổ, những viên gạch thời Mạc với các họa tiết trang trí hình thú, rồng, cá hóa long, hoa lá,... Đặc biệt, những mảng chạm gỗ tỉ mỉ, tinh xảo mang đậm phong cách mỹ thuật thời Lê Trung Hưng là điểm nhấn nổi bật.

Một hiện vật quý hiếm khác được chùa Đậu bảo tồn nguyên vẹn là đôi rồng đá thời Trần đặt ở bậc thềm nhà tiền đường. Giá trị của đôi rồng đá này lớn đến mức Bảo tàng Lịch sử Quốc gia đã tạo một bản sao để trưng bày tại sân vườn Bảo tàng ở Hà Nội. 

Chùa Đậu ở Thường Tín có rồng đá trước chánh điện sở hữu giá trị vô cùng to lớn. Ảnh: @vietnamplus

Bên cạnh đó, chùa Đậu Thường Tín còn lưu giữ một cuốn sách đồng quý hiếm có niên đại từ thời Sĩ Nhiếp (khoảng thế kỷ thứ 3, năm 200-210). Cuốn sách ghi lại sự tích về việc Quách Thông, trên đường hành đạo đến làng Gia Phúc, đã nhận thấy thế đất nơi đây tựa như một đóa sen đang nở. Ông nghe nói năm đó vùng đất này phát ra linh khí nên đã tâu trình lên Sĩ Nhiếp. Sĩ Nhiếp nhận định đây là nơi đất Phật và cho phép lập chùa để người dân trong vùng có nơi tu tập và nguyện cầu.

Tượng Phật tại chùa Đậu thiết kế tinh xảo. Ảnh: @union1912_82

5. Hai pho tượng bên trong có di hài của hai vị thiền sư

Chùa Đậu đặc biệt nổi tiếng vì lưu giữ hai pho tượng độc đáo, được tạo nên từ di hài của hai vị thiền sư Vũ Khắc Trường và Vũ Khắc Minh. Trong khi pho tượng táng của thiền sư Vũ Khắc Trường đã chịu nhiều hư hại, thì pho tượng thiền sư Vũ Khắc Minh vẫn được bảo tồn tương đối nguyên vẹn. Tượng cao 59cm, nặng 7kg, với tư thế thiền định kiết già: hai tay chắp trước bụng, hai chân bắt chéo, thân người hơi cúi về phía trước. 

Trải qua gần bốn thế kỷ, pho tượng vẫn toát lên vẻ an nhiên, siêu thoát, cùng nụ cười nhẹ thoáng trên môi, biểu thị niềm hạnh phúc vô biên và bất diệt. Thiền sư Vũ Khắc Minh, pháp danh Đạo Chân, viên tịch vào khoảng năm 1638. Trong thời gian trụ trì tại chùa Đậu, thiền sư Đạo Chân đã lưu lại một huyền tích. Tương truyền, trước khi nhập diệt, sư dặn dò các đệ tử: “Sau bảy ngày khi tiếng mõ tắt hẳn, hãy mở cửa am. Nếu thấy ta ngã thì an táng theo lẽ thường. Bằng không, nếu ta vẫn ngồi yên, hãy làm theo cách sau,…”.

Hai pho tượng của của hai vị thiền sư Vũ Khắc Trường và Vũ Khắc Minh. Ảnh: @vinwonder

Sau lời dặn dò, thiền sư nhập thất, đóng kín cửa am. Đúng như lời thầy, sau bảy ngày im bặt tiếng mõ, các đệ tử mở cửa và kinh ngạc thấy thiền sư vẫn ngồi trong tư thế thiền định, thân thể không hề có dấu hiệu phân hủy. Các đệ tử liền thực hiện theo phương pháp mà thiền sư đã chỉ dẫn để tạo nên pho tượng.

Pho tượng táng làm từ di hài thiền sư Vũ Khắc Minh ở chùa Đậu Thường Tín Hà Nội là một hiện tượng độc đáo, khác biệt so với mọi phương pháp ướp xác từng được ghi nhận trên thế giới. Cho đến nay, phương pháp tạo nên pho tượng này vẫn còn là một bí ẩn chưa có lời giải. Thêm vào đó, chưa có bất kỳ tư liệu nào xác định thiền sư Vũ Khắc Minh tu theo hệ phái Phật giáo nào tại Việt Nam.

Pho tượng của các vị Thiền sư tại chùa Đậu ở Thường Tín chưa có lời giải đáp. Ảnh: @hanoimoi

Hội chùa Đậu diễn ra khi nào?

Lễ hội chùa Đậu là một sự kiện thường niên diễn ra từ ngày 8 đến ngày 10 tháng Giêng âm lịch. Không khí lễ hội đã bắt đầu rộn ràng từ mùng 1 Tết, khi người dân địa phương đến vãn cảnh chùa và cầu an. Những ngày cận chính hội, lượng du khách từ khắp nơi đổ về càng đông, tạo nên một không gian chiêm bái và thưởng ngoạn náo nhiệt.

Điểm đặc sắc nhất của lễ hội là nghi lễ rước kiệu, thường được tổ chức vào ngày 9 tháng Giêng. Theo tục lệ, kiệu của 9 thôn sẽ được các thanh niên khỏe mạnh rước vào sân chùa. Tại đây, các kiệu sẽ xoay tròn và xô đẩy lẫn nhau trước khi tiến vào chính điện. Dân gian tin rằng thôn nào có kiệu xoay càng nhanh, càng mạnh mẽ thì năm đó sẽ gặp nhiều may mắn và thịnh vượng.

Lễ hội chùa Đậu mang giá trị văn hoá tâm linh quan trọng trong vùng. Ảnh: @laodongthudo

Tham quan chùa Đậu Thường tín cần lưu ý gì?

Kinh nghiệm du lịch Hà Nội, để có một chuyến tham quan chùa Đậu (Thường Tín) trọn vẹn và ý nghĩa, bạn nên lưu ý một số điều sau:

• Trang phục: chùa Đậu là một không gian tôn nghiêm với bề dày lịch sử. Vì vậy, hãy lựa chọn trang phục lịch sự, kín đáo để thể hiện sự tôn trọng đối với các bậc tiền nhân và không gian linh thiêng của chùa.
• Thái độ: giữ thái độ trang nghiêm, thành kính, hạn chế gây ồn ào để bảo đảm sự thanh tịnh vốn có của chốn thiền tự.

Check in chùa Đậu, tham quan nhớ không làm ảnh hưởng đến cảnh quan. Ảnh: @hanoimoi

Chùa Đậu Thường Tín Hà Nội, ngoài là một di tích lịch sử văn hóa lâu đời, kiến trúc cổ kính đặc trưng qua các triều đại, mà còn là điểm đến tâm linh vô cùng linh thiêng. Nơi đây là điểm đến để người dân cúng bái, cầu nguyện những điều tốt đẹp. Nếu có dịp đến Thủ đô, bạn đừng bỏ lỡ cơ hội tham quan chùa Đậu Thường Tín để chiêm ngưỡng vẻ đẹp kiến trúc cổ kính và khám phá lịch sử hào hùng của dân tộc.

Hà Lê (tổng hợp) - luhanhvietnam.com.vn

Ảnh: Internet