Khám phá chùa Dạm Bắc Ninh - biểu tượng văn hoá và tâm linh đậm chất thời Lý

Giới thiệu về chùa Dạm ở Bắc Ninh

Chùa Dạm, còn được biết đến với nhiều tên gọi khác như: chùa Rạm, chùa Bà Tấm, chùa Cao hay chùa Trăm Gian (lưu ý đây không phải chùa Trăm Gian ở Hà Nội), có tên chữ là Đại Lãm Thần Quang tự. Người dân địa phương còn quen gọi chùa theo tên núi là chùa Lãm Sơn. 

Ngôi chùa tọa lạc tựa lưng vào núi Dạm, mặt hướng ra sông Đuống. Vị trí của chùa ngày xưa thuộc xã Lãm Sơn Trung, tổng Lãm Sơn Nam, huyện Quế Dương, nay thuộc phường Nam Sơn, Bắc Ninh. Chùa Dạm là một đại danh lam từ thời nhà Lý và là một di tích lịch sử quan trọng với tuổi đời gần 1.000 năm của tỉnh Bắc Ninh.

Ảnh: @vinpearl

Lịch sử chùa Dạm Bắc Ninh

Dựa trên các thư tịch cổ như Việt sử lược, Đại Việt sử ký toàn thư, Đại Nam nhất thống chí và Lịch triều hiến chương loại chí, chùa Lãm Sơn (hay chùa Dạm) được khởi công xây dựng vào năm Quảng Hựu thứ nhất (1085) theo gợi ý của Nguyên phi Ỷ Lan trong một lần bà du ngoạn núi Đại Lãm. Việc xây dựng chính thức bắt đầu từ năm 1086 và hoàn thành năm 1094. Mộc bản Đại Việt sử ký toàn thư, quyển 3, ghi chép ngắn gọn về sự kiện này: "Làm chùa ở núi Đại Lãm."

Ảnh: @vinpearl

Trong quá trình thi công, vua Lý Nhân Tông đã nhiều lần đến thăm chùa. Năm Đinh Mão (1087), nhà vua đã mở tiệc chiêu đãi quần thần tại đây, sự kiện này được ghi lại trong Khâm định Việt sử thông giám cương mục: "Tháng 10, mùa đông, mở yến tiệc thết các bầy tôi tại chùa Lãm Sơn." Để kỷ niệm dịp này, vua Lý Nhân Tông đã sáng tác bài thơ nổi tiếng "Lãm Sơn dạ yến."

Việc xây dựng chùa Dạm Bắc Ninh là một quá trình kéo dài gần hai thập kỷ, trải qua nhiều công đoạn tỉ mỉ và công phu. Điểm nhấn đầu tiên là vào năm Mậu Thìn (1088), khi vua cho khởi dựng tháp đá trong khuôn viên. Sáu năm sau, vào năm Giáp Tuất (1094), tháp hoàn thành, trở thành một công trình kiến trúc Phật giáo quy mô bậc nhất đương thời. 

Ảnh: @bacninhtv

Vua Lý Nhân Tông tiếp tục củng cố vị thế của chùa Dạm bằng việc xây thêm ba ngọn tháp chỏm đá vào năm Ất Dậu (1105), khẳng định vai trò trung tâm Phật giáo hàng đầu của ngôi chùa. Từng là một trung tâm tín ngưỡng Phật giáo lớn, được triều đình mở rộng và phát triển qua nhiều thế kỷ, chùa Dạm đã sụp đổ hoàn toàn trong cuộc kháng chiến chống Pháp. 

Ngày nay, dấu tích còn sót lại chỉ là những lớp nền đá cổ, cột đá chạm rồng tinh xảo, cùng những mảnh gạch ngói và đất nung chạm hình thú. Dù chỉ còn là phế tích, chùa Dạm vẫn mang trong mình hơi thở của thời gian, là minh chứng hùng hồn cho một thời kỳ Phật giáo hưng thịnh dưới triều Lý và là điểm đến thu hút du khách đến với Bắc Ninh.

Ảnh: @vietnamtourism

Cách di chuyển tới chùa Dạm

Để đến Chùa Dạm, bạn có thể lựa chọn một trong các phương tiện sau:

- Xe máy: đây là lựa chọn lý tưởng nếu bạn muốn tự do khám phá Chùa Dạm và các địa điểm lân cận. Từ trung tâm thành phố Bắc Ninh, hãy đi theo đường Nguyễn Đăng Đạo khoảng 5km cho đến khi thấy khu vực Sơn Trung. Sau đó, rẽ trái vào đường Nam Sơn và đi thêm khoảng 300m là đến Chùa Dạm.

- Xe buýt: nếu bạn ưu tiên sự tiết kiệm và an toàn, xe buýt là một lựa chọn tốt. Bạn có thể bắt xe buýt số 34 từ bến xe Bắc Ninh theo hướng Quế Võ. Xe sẽ dừng tại trạm Nam Sơn, cách chùa Dạm Bắc Ninh khoảng 2km. Từ đây, bạn có thể đi bộ hoặc thuê xe ôm để đến chùa.

- Taxi: nếu bạn muốn tiết kiệm thời gian và có một chuyến đi thoải mái, taxi là lựa chọn phù hợp. Bạn có thể dễ dàng gọi taxi từ bất kỳ đâu ở Bắc Ninh để đến Chùa Dạm. Giá cước taxi dao động khoảng 10.000đ - 15.000đ/km.

Ảnh: @lin__hhh

Nên đi Chùa Dạm vào thời gian nào?

Để có trải nghiệm trọn vẹn khi viếng chùa Dạm, du khách nên ưu tiên ghé thăm vào dịp lễ hội chính, diễn ra từ mùng 7 đến mùng 9 tháng 9 âm lịch hàng năm. Kinh nghiệm du lịch Bắc Ninh, vào thời điểm này, du khách sẽ được hòa mình trong không khí lễ hội náo nhiệt với nhiều hoạt động tâm linh đặc sắc như: lễ khai quang, lễ cúng dường, lễ húy kỵ Thái hậu Ỷ Lan và vua Lý Nhân Tông, lễ rước kiệu cùng các trò chơi dân gian truyền thống.

Nếu muốn tìm kiếm sự tĩnh lặng và chiêm nghiệm, du khách có thể lựa chọn đến chùa Dạm vào những ngày rằm hoặc mùng Một âm lịch. Lúc này, ngôi chùa nghìn năm tuổi mang đến một không gian thanh tịnh, lý tưởng để cầu an và vãn cảnh.

Ảnh: @hoangnhi.213

Tham quan chùa Dạm có gì?

1. Khám phá kiến trúc chùa Dạm

Kiến trúc chùa Dạm Bắc Ninh là minh chứng cho sự hòa quyện giữa vẻ đẹp cổ kính thời Lý và nét tráng lệ của kiến trúc đương đại. Trong quá khứ, chùa sở hữu quy mô đồ sộ, được xây dựng trên địa thế cao, thoai thoải dần xuống chân núi với hệ thống bậc tam cấp lát đá nhám, chế tác tỉ mỉ thành hình hộp chữ nhật. Ngày nay, tòa Tam Bảo được xây dựng theo kiểu chữ Công (I), bao gồm: Tiền đường, Thiêu hương và Thượng Điện. 

Ảnh: @vuvuzela1989

Toàn bộ công trình được làm từ gỗ lim chắc chắn, chạm khắc tinh xảo theo kỹ thuật truyền thống. Tiền đường gồm 7 gian, 2 chái, với 4 mái đao cong, sử dụng kết cấu "chồng rường giá chiêng" cho vì nóc và "chồng rường bán giá chiêng" cho vì nách. Thiêu hương, với 3 gian, kết nối Tiền đường và Thượng Điện. Thượng Điện cũng có cấu trúc tương tự Tiền đường, gồm: 3 gian, 2 chái, 4 mái đao cong và thêm phần hiên bao quanh, tạo cảm giác bề thế. 

Bên cạnh đó, Nhà Tổ và Nhà Mẫu được bố trí đăng đối hai bên, mỗi tòa 3 gian, 2 chái, 4 mái đao cong, sử dụng khung gỗ chịu lực tương tự. Hệ thống cửa bức bàn mở rộng cả 7 gian, tường gạch trang trí cửa sổ hình chữ "Thọ", tạo nên không gian vừa trang nghiêm, vừa gần gũi.

Ảnh: @vinwonders

2. Chiêm ngưỡng các di vật, cổ vật quý

Chùa Dạm ở Bắc Ninh nổi tiếng với cột đá, một Bảo vật Quốc gia được công nhận vào năm 2017. Cột đá, dù phần ngọn đã bị gãy, vẫn sừng sững với chiều cao 5 mét, bao gồm khối hộp vuông ở dưới, lớp đá mạ và đến đỉnh cao với hình tượng đôi rồng đuôi giao nhau, thân uốn lượn mềm mại, đầu nghểnh cao chầu viên ngọc. Cùng với đó, các hoa văn cánh sen ở chân tháp và những đường nét chạm khắc đậm chất thời Lý đã biến cột đá chùa Dạm Bắc Ninh thành một kiệt tác mỹ thuật, thu hút sự quan tâm của cả giới nghiên cứu và du khách. 

Ảnh: @levanchu

Bên cạnh cột đá, chùa Dạm Bắc Ninh còn gây ấn tượng với hệ thống tượng thờ phong phú có niên đại từ thế kỷ XXI, bao gồm: Tam Thế, Di Đà Tam Tôn, Hoa Nghiêm Tam Thánh, tượng Ngọc Hoàng, Di Lặc, Quan Âm, Hộ Pháp, Đức Ông, Thánh Hiền, Bát Bộ Kim Cương, Thập Điện Diêm Vương, cùng tượng Nguyên Phi Ỷ Lan và vua Lý Nhân Tông. Tất cả những hoành phi, câu đối sơn son thếp vàng càng làm tăng thêm vẻ uy nghiêm cho không gian linh thiêng của ngôi chùa.

Ảnh: @vinwonders

3. Tham gia lễ hội tại chùa Dạm

Để cảm nhận trọn vẹn du lịch tâm linh tại Bắc Ninh, du khách không nên bỏ lỡ cơ hội tham gia lễ hội chùa Dạm. Được tổ chức vào ngày khí lễ hội trở nên náo nhiệt bởi các nghi thức như: lễ khai quang, lễ cúng dường, lễ húy kỵ Nguyên Phi Ỷ Lan và vua Lý Nhân Tông, cùng các hoạt động rước kiệu và trò chơi dân gian truyền thống.

Ngoài lễ hội chính, chùa Dạm còn mở cửa đón du khách vào các ngày rằm, mùng Một, lễ Phật Đản, lễ Vu Lan và Tết Nguyên Đán. Đến đây vào những dịp này, du khách sẽ được hòa mình vào không gian thanh tịnh và tham gia các nghi lễ truyền thống đặc sắc của nhà chùa.

Ảnh: @vietnamtourism

4. Vãn cảnh thanh tịnh, an yên

Chùa Dạm tọa lạc trên sườn phía Đông Nam của núi Dạm, sở hữu một vị trí đắc địa với tầm nhìn bao quát xuống đồng lúa trải dài, núi Con Rùa, cùng hai dòng sông Tào Khê và Thiên Đức uốn lượn. Ngòi Con Tên, con suối nhỏ chảy từ chân núi ra sông, điểm xuyết thêm nét thơ mộng cho cảnh quan nơi đây.

Bước chân qua những bậc đá phủ rêu phong, hít căng lồng ngực bầu không khí trong lành và lắng nghe âm thanh thánh thót của chim muông, du khách sẽ tìm thấy sự thanh tịnh hiếm có. Vẻ đẹp cổ kính của chùa Dạm Bắc Ninh hòa quyện vào thiên nhiên hùng vĩ, tạo nên một liều thuốc tinh thần diệu kỳ, giúp xua tan mệt mỏi và tái tạo năng lượng sau những ngày bộn bề. Khoảnh khắc ngồi thiền hoặc tĩnh lặng ngắm cảnh tại chùa sẽ giúp tâm hồn lắng đọng, mang đến cảm giác an yên, thanh thản sâu sắc.

Ảnh: @ruong.kinhbac

Các điểm đến hấp dẫn gần chùa Dạm

Chuyến hành hương đến chùa Dạm ở Bắc Ninh sẽ càng thêm trọn vẹn khi du khách kết hợp tham quan các điểm đến lân cận:

- Chùa Hàm Long (cách 2,5km): ngôi chùa cổ kính với kiến trúc độc đáo và không gian thanh bình là điểm đến lý tưởng cho những ai tìm kiếm sự tĩnh lặng và muốn khám phá du lịch tâm linh tại Bắc Ninh.

- Văn Miếu Bắc Ninh (cách 7km): là một trong sáu Văn Miếu tiêu biểu của Việt Nam, Văn Miếu Bắc Ninh không chỉ mang giá trị lịch sử, văn hóa sâu sắc mà còn là biểu tượng cho truyền thống khoa bảng của vùng đất Kinh Bắc. Đây là điểm đến hấp dẫn, thu hút đông đảo du khách trong và ngoài tỉnh đến tham quan, tìm hiểu về di sản học thuật của quê hương.

Ảnh: @Fb DI TÍCH VĂN MIẾU BẮC NINH

- Đền Bà Chúa Kho (cách khoảng 11km): điểm đến tâm linh nổi tiếng với kiến trúc cổ kính và sự linh thiêng. Đền thu hút đông đảo du khách, đặc biệt vào dịp đầu năm mới, đến để cầu tài lộc và bình an.

- Chùa Tiêu: ngôi chùa thuộc hệ phái Bắc tông, được xây dựng từ thời nhà Lý. Nơi đây từng là trung tâm tu thiền và giảng pháp của nhiều cao tăng, nổi tiếng nhất là Thiền sư Lý Vạn Hạnh, người có công nuôi dạy Lý Công Uẩn (vua Lý Thái Tổ). Chùa Tiêu là một di tích cổ kính, mang vẻ đẹp bí ẩn, gắn liền với lịch sử Phật giáo Việt Nam.

- Chùa Bút Tháp: được mệnh danh là "đệ nhất danh tự" của Việt Nam, chùa Bút Tháp nổi tiếng với kiến trúc độc đáo. Các công trình tiêu biểu bao gồm tháp Bút, tượng Quan Âm bằng gỗ, bia Tiên thiên hạch lệnh và các bức tranh sơn mài tinh xảo. Chùa cách Chùa Dạm khoảng 7km.

Ảnh: @Hiếu Trần

Bài viết này của Luhanhvietnam đã cung cấp một số thông tin và gợi ý hữu ích về du lịch chùa Dạm Bắc Ninh, bao gồm kinh nghiệm tham quan và các điểm vui chơi gần đó. Hy vọng những chia sẻ trên sẽ giúp bạn có một chuyến đi ý nghĩa và trọn vẹn khi khám phá biểu tượng tâm linh này!

Hà Lê (tổng hợp) - luhanhvietnam.com.vn

Ảnh: Internet