Thành cổ Bắc Ninh - công trình quân sự gắn liền với lịch sử và văn hóa vùng Kinh Bắc

Thành cổ của Bắc Ninh nằm ở đâu?

Thành cổ ở Bắc Ninh, một di tích lịch sử nổi tiếng thuộc vùng Kinh Bắc, nơi đây còn là một công trình kiến trúc độc đáo kết hợp giữa nghệ thuật và quân sự đặc trưng của Bắc Ninh. Khi mới được xây dựng, Thành cổ Bắc Ninh nằm trên địa phận của bốn làng: Đỗ Xá (huyện Võ Giàng), Yên Xá (huyện Yên Phong), Phù Xá và Hòa Đình (huyện Tiên Du). 

Ảnh: @vinpearl

Ngày nay, di tích này thuộc phường Vệ An, Bắc Ninh. Thành cổ của Bắc Ninh có tổng diện tích khoảng 545.000 m2, tường thành cao 9 thước, được đắp bằng đá. Tổng thể kiến trúc thành có hình lục giác, tạo nên giá trị thẩm mỹ độc đáo. Ban đầu, thành được xây dựng bằng đất và đá, sau đó được gia cố thêm bằng gạch đá cho vững chãi.

Hiện nay, khu vực thành cổ tại Bắc Ninh vẫn còn lưu giữ 4 cửa thành, mỗi cửa đều có cầu bắc qua hào nước. Khi bước qua mỗi cổng thành, du khách có thể cảm nhận được sự bề thế của những công trình kiến trúc còn sót lại. Hiện tại, toàn bộ khuôn viên thành cổ còn sót lại được quản lý bởi trường Sĩ Quan Chính Trị, trực thuộc Bộ Quốc Phòng.

Ảnh: @Diệp Vũ Văn

Cách di chuyển đến thành cổ Bắc Ninh

Thành cổ ở Bắc Ninh, nằm trên địa phận Vệ An xưa, cách trung tâm Hà Nội chỉ khoảng 40km. Du khách có thể dễ dàng đến tham quan di tích lịch sử này bằng nhiều phương tiện khác nhau:

• Xe buýt: tuyến xe buýt số 54 (Long Biên - Bắc Ninh) là một lựa chọn phù hợp. Bạn xuống xe tại điểm dừng số 687 Ngô Gia Tự, sau đó đi bộ khoảng 650 mét theo đường Ngô Gia Tự, rồi rẽ vào phố Cổng Tiền để đến thành cổ.
• Phương tiện cá nhân (ô tô, xe máy): từ Hà Nội, đi qua cầu Chương Dương theo hướng đường Nguyễn Văn Cừ. Tiếp tục di chuyển trên Quốc lộ 1A, qua cầu Đuống và đi thẳng về hướng Bắc Ninh. Khi vào thành phố Bắc Ninh, bạn rẽ trái vào phố Cổng Tiền từ đường Nguyễn Văn Cừ, di tích thành cổ sẽ hiện ra trước mắt. Tổng thời gian di chuyển bằng phương tiện cá nhân mất khoảng 60 phút.

Ảnh: @Xe Buýt Hà Nội - Transerco

Lịch sử của thành cổ ở Bắc Ninh

Thành cổ của Bắc Ninh, được xây dựng lần đầu vào năm 1805 dưới thời vua Gia Long, ban đầu chỉ là một công trình đắp đất. Đến năm Minh Mạng thứ 6, thành được xây lại bằng đá ong. Dưới triều Thiệu Trị, thành tiếp tục được tôn tạo và xây dựng lại bằng gạch. Trong thời kỳ nhà Nguyễn, thành cổ này đóng vai trò là trung tâm hành chính, quản lý cả hai tỉnh Bắc Ninh và Thái Nguyên.

Năm 1925, chính quyền Toàn quyền Đông Dương đã công nhận giá trị kiến trúc nghệ thuật tiêu biểu của thành cổ Bắc Ninh bằng quyết định xếp hạng di tích. Trong lịch sử đấu tranh bảo vệ độc lập dân tộc, thành cổ tại Bắc Ninh đóng vai trò chiến lược quan trọng trong phòng tuyến phía Bắc, bảo vệ cửa ngõ cho Thủ đô. Nơi đây ghi dấu cuộc khởi nghĩa năm 1945, khi nhân dân Bắc Ninh bao vây quân Nhật, yêu cầu trả lại thành. 

Ảnh: @baotanglichsu

Không chỉ vậy, thành cổ Bắc Ninh còn từng là trung tâm chính trị, quân sự, lỵ sở của trấn Kinh Bắc xưa (tỉnh Bắc Ninh ngày nay). Trải qua các giai đoạn lịch sử, thành cổ này đã chứng kiến nhiều sự kiện đặc biệt, gắn liền với quá trình hình thành, phát triển của tỉnh Bắc Ninh và phong trào cách mạng tại địa phương.

Năm 1980, thành cổ Bắc Ninh đã được Ủy ban Nhân dân tỉnh Hà Bắc công nhận là Di tích lịch sử, kiến trúc nghệ thuật tiêu biểu của tỉnh và giao cho Thị xã Bắc Ninh (sau là thành phố Bắc Ninh) quản lý. Đáng tiếc, cho đến nay, di tích này vẫn chưa được tu bổ, sửa chữa. Tình trạng xuống cấp của thành còn bị đẩy nhanh do ảnh hưởng từ các hoạt động đời sống sinh hoạt của người dân xung quanh.

Ảnh: @Vẻ Đẹp Bắc Ninh

Ý nghĩa và giá trị thành Bắc Ninh

Thành Bắc Ninh đóng vai trò quan trọng trong lịch sử dân tộc, đặc biệt với vị trí quân sự chiến lược trong hệ thống phòng thủ phía Bắc. Nơi đây từng là trung tâm chính trị, quân sự và hành chính của trấn Kinh Bắc xưa, tiền thân của tỉnh Bắc Ninh ngày nay. Bên cạnh đó, thành Bắc Ninh còn giữ vai trò điều phối các hoạt động cai trị và thúc đẩy sự phát triển kinh tế của cả vùng.

Về phương diện kiến trúc, thành Bắc Ninh là một công trình nghệ thuật độc đáo, thể hiện kỹ thuật xây dựng thành lũy đặc trưng của thời Nguyễn, với hệ thống hào nước và tường gạch kiên cố. Ngày 15 tháng 3 năm 1980, thành cổ ở Bắc Ninh được xếp hạng là Di tích lịch sử – kiến trúc nghệ thuật cần được bảo tồn và phát huy. Trở thành một trong những điểm đến tham quan khám phá mà khách du lịch yêu thích. 

Ảnh: @Làng Việt xưa và nay

Kiến trúc thành cổ của Bắc Ninh có gì?

Thành cổ Bắc Ninh là một trong những thành trì đẹp nhất vùng Bắc Kỳ xưa, nổi bật với kiến trúc hình lục giác độc đáo – đồ án kiến trúc thành trì đầu tiên ở Việt Nam không theo khuôn mẫu hình vuông thường thấy của thời Nguyễn. Thành mang đậm dấu ấn nghệ thuật quân sự phong kiến với bố cục khoa học. 

Thành có diện tích khoảng 545.000m², tường thành cao 9 thước, ban đầu được đắp bằng đất đá, sau đó gia cố bằng gạch và đá ong. Hào nước sâu bao quanh thành tạo thành một hệ thống phòng thủ kiên cố. Bên trong thành có các công trình được bố trí khoa học như doanh trấn thủ, đài bác vọng và kho thuốc súng.

Ảnh: @vinwonders

Mặc dù thành cổ của Bắc Ninh ngày nay chỉ còn lại ba cổng thành, một phần bờ thành và những dãy hào sâu, nhưng những gì còn sót lại vẫn gợi nhớ về một quá khứ tráng lệ. Trước đây, thành có bốn cổng, mỗi cổng có cầu bắc qua hào, trong đó Cổng Tiền là cổng chính và Cổng Hậu là cổng phụ. Đặc biệt, Cổng Tiền vẫn còn lưu giữ hai khẩu súng thần công, đài gác vọng và cột cờ cao gần 20 mét, những chứng tích hùng hồn về một thời lịch sử oai hùng.

Ảnh: @Truong Cong Minh

Đến thành cổ Bắc Ninh chơi gì?

Thành cổ của Bắc Ninh, với hàng trăm năm tuổi, đến nay vẫn giữ được vẻ uy nghi và cổ kính, thu hút đông đảo du khách trong và ngoài nước. Kinh nghiệm du lịch Bắc Ninh, đến đây, du khách có thể chiêm ngưỡng kiến trúc độc đáo còn sót lại bên trong thành, với những mái ngói cong vút, các bức phù điêu, bao lam chạm khắc tinh xảo. Đặc biệt, những khẩu súng thần công và pháo đài vẫn được bảo tồn gần như nguyên vẹn. 

Ảnh: @Znews

Ngoài ra, du khách còn có thể khám phá Đài bác vọng, Doanh trấn thủ, kho thuốc súng, nhà cộng đồng, và cột cờ cao 17m, những di tích lịch sử mang đậm dấu ấn thời gian. Với những ai yêu thích du lịch tâm linh đừng quên đắm mình trong không gian thanh tịnh và linh thiêng của những ngôi chùa nổi tiếng như: chùa Phật Tích, chùa Bút Tháp, đền Bà Chúa Kho, chùa Hàm Long,... nơi tâm hồn bạn được an yên và thư thái.

Khám phá làng nghề truyền thống cùng thành cổ Bắc Ninh: tìm hiểu và trải nghiệm những nét văn hóa đặc sắc tại các làng nghề truyền thống lâu đời như: làng tranh Đông Hồ, làng gốm Phù Lãng hay làng quan họ,... những niềm tự hào của vùng đất Bắc Ninh.

Ảnh: @baolaodong

Thời gian đến Thành cổ Bắc Ninh?

Thành cổ ở Bắc Ninh mở cửa đón du khách quanh năm, mỗi mùa lại mang một vẻ đẹp riêng biệt. Tùy theo sở thích cá nhân, bạn có thể lựa chọn thời điểm tham quan phù hợp nhất.

- Nếu bạn yêu thích sự náo nhiệt và muốn hòa mình vào không khí lễ hội, những tháng đầu năm ở Bắc Ninh là thời điểm lý tưởng để đến với thành cổ. Lúc này, bạn không chỉ được chiêm ngưỡng kiến trúc cổ kính mà còn có cơ hội tham gia các lễ hội truyền thống đặc sắc như: Hội Chùa Dâu, Hội Lim,...

- Ngược lại, nếu bạn tìm kiếm một không gian yên bình, tĩnh lặng để khám phá thành cổ ở Bắc Ninh, tháng 4 hoặc tháng 5 là lựa chọn hoàn hảo. Thời tiết dễ chịu, cảnh quan thơ mộng sẽ mang đến cho bạn những trải nghiệm khó quên khi hòa mình vào vẻ đẹp cổ kính của di tích lịch sử này.

Ảnh: @bachhoaxanh

Ăn uống gì khi đến Thành cổ Bắc Ninh?

Không chỉ nổi tiếng với những di tích lịch sử, khu vực xung quanh của thành cổ Bắc Ninh còn níu chân du khách bởi nền ẩm thực đặc sắc. Dưới đây là một vài món ngon bạn nhất định phải thử khi ghé thăm địa điểm du lịch hấp dẫn này:

- Bánh cá: món bánh cá Bắc Ninh ở thành cổ được chế biến tỉ mỉ, giữ trọn vị tươi ngon của cá nhờ bàn tay khéo léo của người dân địa phương. Thêm chút ớt cay nồng, bánh cá nóng hổi càng trở nên hấp dẫn khó cưỡng.

- Bánh mì nướng: những ổ bánh mì nướng vàng ruộm phết bơ thơm lừng thưởng thức sau khi tham quan thành cổ chắc chắn sẽ khiến bạn khó lòng bỏ qua. Vỏ bánh giòn tan trên bếp than hồng, hòa quyện cùng nước sốt đặc biệt, tạo nên hương vị bánh mì nướng có một không hai.

- Đến với Thành cổ Bắc Ninh, du khách không thể bỏ qua hai món ăn trứ danh: bánh bao chiên và bánh cuốn thịt nướng. Bánh bao chiên nơi đây mang một hương vị đặc biệt, khác hẳn những nơi khác. Lớp vỏ bánh được chiên vàng giòn tan, bao bọc phần nhân đậm đà, thơm ngon, hòa quyện từ thịt heo, trứng cút, hành, tiêu và các loại gia vị. Điểm nhấn của món ăn này chính là nước chấm chua ngọt từ su hào, đu đủ, tạo nên sự cân bằng hoàn hảo và một trải nghiệm ẩm thực khó quên.

- Bên cạnh đó, bánh cuốn thịt nướng cũng là một lựa chọn tuyệt vời. Vỏ bánh cuốn có độ giòn dai đặc biệt, kết hợp cùng thịt heo được tẩm ướp theo công thức bí truyền, mang đến hương vị đậm đà, thơm ngon mà vẫn giữ được độ tươi. Sự kết hợp hài hòa này đã tạo nên sức hấp dẫn khó cưỡng cho món bánh cuốn thịt nướng gần thành cổ ở Bắc Ninh.

Ảnh: @Ăn Ngon Bắc Giang

Thành cổ Bắc Ninh là một địa điểm lịch sử quan trọng, thu hút đông đảo du khách đến tham quan. Nếu bạn đang có kế hoạch du lịch Kinh Bắc, đừng bỏ lỡ cơ hội khám phá di tích lịch sử này cùng người thân nhé!

Hà Lê (tổng hợp) - luhanhvietnam.com.vn

Ảnh: Internet