Chùa Koh Kas - điểm check-in đậm chất văn hóa khmer ở An Giang

Vài nét về chùa Koh Kas An Giang 

Chùa Koh Kas hay cái tên quen miệng mà nhiều người vẫn gọi là “Cổng Trời Tri Tôn” gần như đã trở thành một dấu mốc khó bỏ qua khi ghé Tri Tôn (An Giang). Người ta tìm đến đây không chỉ vì muốn thắp một nén nhang cho lòng nhẹ lại, mà còn vì tò mò muốn chạm gần hơn vào đời sống văn hóa của cộng đồng Khmer đã gắn bó với vùng đất này từ rất lâu. Thế nên, với nhiều du khách, Koh Kas không đơn thuần là một ngôi chùa; nó giống như một lát cắt văn hóa hiện lên rõ ràng, mộc mạc mà sâu.

Nếu đã quen với nét chùa Bắc tông rực rỡ, bạn sẽ thấy Koh Kas mang một khí chất khác. Ngôi chùa thuộc hệ phái Nam tông, nên vẻ trang nghiêm không nằm ở sự cầu kỳ, mà ở sự giản dị và tĩnh tại. Nhịp sống tu tập của các sư cũng lặng lẽ, chậm rãi. Những mảng hoa văn, đường nét chạm khắc, chi tiết trang trí… đều phảng phất dấu ấn Khmer, vừa linh thiêng vừa gần gũi, như thể mọi thứ ở đây không cố “trưng bày” cho khách xem, mà vốn dĩ đã như vậy từ đầu.

Nhưng thứ khiến người ta dừng chân lâu nhất thường lại là chiếc cổng. Cổng chùa đứng sừng sững giữa khoảng trời rộng, trầm mặc theo năm tháng, nhìn một lần là nhớ. Xung quanh là đồng lúa kéo dài đến tận tầm mắt, xen những hàng thốt nốt cao vút, thẳng tắp, như đang chống đỡ cả màu xanh của bầu trời.

Xa hơn chút nữa, dãy núi thấp mờ đi trong lớp mây mỏng, làm khung cảnh tự nhiên mang thêm một nét huyền ảo rất khó gọi tên. Ở khoảnh khắc ấy, kiến trúc, thiên nhiên và cảm giác tâm linh hòa vào nhau một cách tự nhiên, đủ yên để người ta muốn đứng lại, và đủ đẹp để chẳng lạ khi nơi này trở thành điểm “check-in” được giới trẻ yêu thích mỗi lần về Tri Tôn.

Chùa Koh Kas nằm lọt thỏm giữa cánh đồng rộng lớn. Ảnh: @mia

Phương tiện di chuyển 

Đi đến chùa Koh Kas nhìn chung khá dễ, hợp cả những chuyến đi trong ngày lẫn lịch trình kết hợp nhiều điểm ở Tri Tôn. Nếu xuất phát từ trung tâm Châu Đốc, bạn đi hướng về Ba Chúc. Tới ngã ba Ba Chúc thì rẽ phải, rồi cứ đi thẳng thêm một đoạn. Trên đường, để ý phía bên phải là sẽ thấy cổng chùa hiện ra giữa cánh đồng - hoa văn Khmer nổi bật trên nền trời và ruộng lúa, kiểu “đi ngang khó mà không nhận ra”.

Từ Châu Đốc tới chùa khoảng chừng 40 km, thường mất hơn một tiếng tùy xe và tùy bạn có dừng lại dọc đường hay không. Đường đi cũng tiện để ghé thêm vài điểm tâm linh của người Khmer gần đó, ví dụ như Chùa Hàng Còng (Chùa Krăng Krốch), nếu bạn muốn chuyến đi có thêm lớp trải nghiệm chứ không chỉ “tới chụp hình rồi về”.

Nếu đi từ TP.HCM, bạn có thể bắt xe khách lên Châu Đốc (thường tầm 6 tiếng). Nhiều người chọn xe đêm cho đỡ mất ngày. Tới Châu Đốc rồi thuê xe máy hoặc xe tự lái để chủ động. Và thật ra, cái hay nằm ở đoạn đường từ Châu Đốc về Tri Tôn: đi một lúc là cảnh quan đổi khác, không khí khác hẳn, vừa có đồng ruộng, vừa có núi, lại thấp thoáng dấu vết văn hóa Khmer. Một chuyến đi không chỉ “đến nơi”, mà còn đáng ở cả quãng đường.

Đường vào chùa. Ảnh: @mia

Nên ghé chùa Koh Kas vào thời gian nào?

Bạn ghé chùa Koh Kas lúc nào cũng được, vì nơi này không “kén giờ”. Nhưng nếu muốn chuyến đi thật đã, vừa đi cho nhẹ lòng, vừa có ảnh đẹp đúng kiểu “cổng trời Tri Tôn” thì nên chọn thời điểm khéo một chút.

Sớm tinh mơ là khoảng mình thích nhất. Đồng còn vắng, gió mát, không khí trong và yên đến mức nghe rõ tiếng chim, tiếng lá. Nắng lúc đó mỏng, rải nhẹ lên cánh cổng nên mọi đường nét hoa văn hiện ra rõ mà không bị gắt. Đi dạo chậm rãi, đứng lại vài phút thôi cũng thấy bình yên như được “hạ nhịp”.

Chiều muộn lại cho một cảm giác khác: ấm hơn, mềm hơn. Mặt trời xuống thấp, ánh vàng phủ ngang cánh đồng, làm khung cảnh bỗng trở nên thơ và dịu. Chụp ảnh giờ này rất “ăn”, màu lên ấm, nền trời đẹp, nhìn vào ảnh có cảm giác như cả không gian đang chậm lại.

Chỉ có khoảng giữa trưa là hơi “đuối”. Nắng đứng bóng, đồng trống nên dễ chói, đi một vòng là mệt, chụp ảnh cũng khó đẹp vì ánh sáng gắt và đổ bóng cứng. Nếu bắt buộc phải đi trưa, cứ chuẩn bị mũ, nước và chọn đứng dưới bóng râm nhiều hơn.

Và nếu bạn canh được dịp cuối tháng 11 hoặc đầu tháng 12, trải nghiệm sẽ khác hẳn. Khi lúa vào mùa chín, cả cánh đồng quanh chùa vàng rực như trải thảm, cổng chùa đứng giữa khoảng vàng ấy nhìn vừa nổi bật vừa “đắt” cảm xúc. Có những khoảnh khắc chỉ cần đứng yên thôi, không làm gì cả, cũng thấy chuyến đi đáng giá vì cảnh đẹp đúng nghĩa, không cần thêm bất cứ sự sắp đặt nào.

Du khách có thể ghé thăm chùa vào bất cứ thời điểm nào. Ảnh: @mia

Kiến trúc độc đáo 

Không chỉ riêng Koh Kas, nhiều ngôi chùa ở An Giang cũng mang trong mình tinh thần Phật giáo Nam Tông rất rõ nét, thứ tinh thần đã ăn sâu vào nếp sống của cộng đồng Khmer qua bao đời. Ở đây, chùa không cố “gây choáng” bằng sự đồ sộ hay lấp lánh.

Chùa chọn cách hiện diện lặng lẽ: trầm, thanh, và có một vẻ linh thiêng không cần phô bày. Chính cái chất mộc mạc ấy lại dễ chạm vào người ta hơn, bởi nó khiến ngôi chùa trở thành một phần của đời sống, của đồng ruộng, của gió và nắng chứ không phải một công trình tách rời để chỉ đứng nhìn rồi đi.

Koh Kas cũng vậy. Thoáng nhìn, nhiều người sẽ nghĩ đây là một ngôi chùa nhỏ, kiến trúc giản dị, không có gì “đáng kể”. Nhưng càng đứng lâu, càng nhìn rộng ra, bạn sẽ thấy cái đẹp của nơi này nằm ở tổng thể. Giữa những thửa ruộng kéo dài đến tận tầm mắt là một khoảng xanh nhỏ như được giữ lại cho sự tĩnh lặng. Con đường từ “cổng trời” uốn lượn mềm, dẫn sâu vào trong, như một nét bút đặt khẽ lên nền vàng của đồng lúa. Mùa lúa chín, cả không gian quanh chùa óng lên một màu mật, vừa rộng vừa yên, nhìn thôi cũng thấy lòng dịu lại.

Mái chùa vàng cam ẩn sau tán cây, phía xa là bầu trời trong và những hàng thốt nốt vươn cao - hình ảnh quen thuộc đến mức chỉ cần bắt gặp là biết mình đang đứng giữa một miền văn hóa Khmer Nam Bộ.

Điều làm chùa Koh Kas khác nhiều nơi, lại nằm ở chính chiếc cổng. Cổng không đứng sát chánh điện như thường thấy, mà tách ra hẳn, nằm một mình giữa cánh đồng rộng. Từ đó, muốn vào chùa, bạn phải đi theo con đường dài hàng trăm mét, quanh co một chút, đủ để chân bước chậm lại. Những ngày nắng Tri Tôn gắt, đi bộ sẽ thấy rõ cái oi của đất, của gió, của mặt ruộng nóng lên.

Nhưng lạ là càng đi, càng có cảm giác như mình đang bỏ lại sau lưng những âm thanh ồn ào và sự vội vã. Con đường ấy giống một đoạn “chuyển cảnh” rất thật: từ ngoài đồng, từ nắng gió, từ đời thường… bước dần vào một khoảng lặng, nơi mọi thứ tự nhiên trở nên nhỏ lại, và tâm trí thì nhẹ đi.

Kiến trúc chùa mang đậm tinh thần Phật giáo Nam Tông. Ảnh: @vinwonders

Nhắc đến chùa Koh Kas, người ta thường nhớ ngay đến chiếc cổng chùa như một dấu chấm lặng giữa đồng ruộng Tri Tôn. Cổng đứng đó, không phô trương, cũng không vội vàng “gọi” ai dừng lại, chỉ âm thầm mang trên mình lớp thời gian sẫm màu nắng gió.

Lần đầu đi ngang, nhiều người giật mình vì cảm giác quen mà lạ: như thể đâu đó còn sót lại một mảnh di tích cũ, một công trình cổ xưa bị bỏ quên giữa khoảng trời rộng đến mênh mông. Nhưng chỉ cần chịu khó đứng lại, nhìn kỹ hơn, rồi bước qua khỏi vòm cổng ấy, bạn sẽ thấy trước mắt mình mở ra một thế giới rất khác, không gian Khmer hiện diện rõ ràng, trang nghiêm mà vẫn có gì đó bí ẩn, khiến người ta tự nhiên nói nhỏ lại.

Cổng chùa được phủ kín những hoa văn đặc trưng của Phật giáo Nam Tông, chi tiết nào cũng gợi cảm giác bàn tay người thợ đã đặt vào đó sự tỉ mỉ và lòng kính trọng. Trên mái cổng là ba tháp nhỏ xếp cân đối, nhìn giản dị mà hài hòa, như một lời nhắc về những tầng ý nghĩa tâm linh nằm sâu bên trong. Những trụ cột vững chãi nâng phần mái, mỗi đường nét chạm khắc đều có chủ ý, không hời hợt.

Trên đỉnh tháp, hình tượng thần bốn mặt xuất hiện, biểu tượng quen thuộc trong tín ngưỡng Khmer, như ánh nhìn bao quát bốn phương, vừa che chở vừa soi đường. Hai bên cổng là những đường uốn mềm của rắn thần Naga, được cách điệu uy nghi, không dữ dằn mà vẫn đủ khiến người ta thấy “rờn rợn” theo kiểu linh thiêng: đẹp, lạ, và khó lẫn. Có lẽ vì vậy mà nhiều người gọi nơi này là “cổng trời” một cách gọi nghe dân dã thôi, nhưng lại đúng với cảm giác khi đứng dưới cổng, ngước lên bầu trời rộng và thấy mình bé lại.

Từ cổng trời, bạn sẽ đi theo con đường uốn lượn chừng nửa cây số để vào khuôn viên chùa. Quãng đường ấy không dài đến mức mệt, nhưng đủ để nhịp chân chậm lại, đủ để cái nắng, cái gió, mùi đồng ruộng… rũ bớt sự ồn ào trong lòng. Ở chùa có những bụi hoa thoảng hương nhẹ, một hồ sen lớn khiến không khí dịu đi thấy rõ. Dọc hông chùa, giàn hoa giấy trắng hồng nở rực, mềm mại như một nét bút mỏng đặt cạnh sự trang nghiêm của kiến trúc.

Tổng thể vẫn là dáng dấp quen thuộc của chùa Nam Tông Khmer: đường nét thanh thoát, màu sắc vừa phải, bố cục cân đối. Và khi tất cả hòa vào nền trời, hàng cây, đồng ruộng xung quanh, nơi này bỗng trở thành một điểm dừng rất yên, kiểu yên khiến người ta đứng một lúc cũng được, không cần làm gì, chỉ thấy lòng lắng xuống, nhẹ đi, như vừa tìm được một khoảng bình an giữa những ngày nhiều tiếng động.

Cổng chùa Koh Kas. Ảnh: @ticotravel

Chùa Koh Kas ghi dấu trong lòng người ta không phải bằng sự choáng ngợp, mà bằng cái đẹp rất “đúng chỗ”: đường nét kiến trúc Khmer hiện lên rõ ràng, tinh tế, rồi lặng lẽ hòa vào khoảng trời rộng và cánh đồng mênh mông quanh chùa. Ở đây, cảm giác thanh tịnh không nằm riêng trong tiếng kinh hay mùi nhang mà còn ở nhịp gió đi qua hàng thốt nốt, ở con đường đất dẫn vào cổng trời, ở sự yên ả khiến người ta tự nhiên bước chậm lại. Vì thế, với nhiều du khách du lịch An Giang, Koh Kas không chỉ là một điểm đến tâm linh mà còn là nơi dễ lưu lại những khoảnh khắc rất đẹp, đẹp theo kiểu bình dị, không sắp đặt nhưng lên hình thì đầy cảm xúc.

Thu Mơ (Tổng hợp) - luhanhvietnam.com.vn 

Ảnh: Internet