Độc đáo Lễ dâng y Kathina của người Khmer Nam Bộ

Vốn có truyền thống văn hóa rất phong phú với lịch sử lâu đời, người Khmer có rất nhiều lễ hội truyền thống trong năm, và đa số những lễ hội này đều gắn liền với chùa chiền và đạo Phật. Trong số những lễ hội lớn được tổ chức hằng năm, người Khmer có ba lễ hội chính là Tết Chol Chnam Thmay cổ truyền, lễ Sen Đôn Ta và Lễ dâng y Kathina của người Khmer Nam Bộ. Trong đó, Lễ dâng y Kathina của người Khmer là một trong những hoạt động văn hóa và lễ hội đặc sắc, thể hiện những giá trị văn hóa tâm linh độc đáo gắn liền với Phật giáo Nam Tông. Đây cũng là một trong những dịp thu hút đông đảo bà con Phật tử, cũng như du khách gần xa, đến với những ngôi chùa Khmer Nam Bộ để khám phá những nét đẹp văn hóa tâm linh độc đáo.

Nguồn gốc và ý nghĩa của Lễ dâng y Kathina của người Khmer

Lễ dâng y Kathina của người Khmer thường sẽ được tổ chức trong vòng một tháng, bắt đầu từ ngày mùng 1 tháng 10 đến ngày 30 tháng 11 âm theo lịch của Khmer. Thời điểm diễn ra lễ hội cũng là lúc kết thúc ba tháng của mùa an cư kiết hạ. Mặc dù Lễ dâng y Kathina diễn ra trong một tháng, nhưng mỗi chùa sẽ chỉ được chọn một ngày duy nhất trong thời điểm đó để tổ chức.

Lễ dâng y Kathina diễn ra trong 1 tháng, mỗi chùa sẽ chọn 1 ngày để tổ chức. Ảnh: Vanthanh

Theo các ghi chép truyền lại, Lễ dâng y Kathina của người Khmer có từ thời Đức Phật đang còn tại thế. Truyền thuyết kể rằng, thời kỳ đó có một nhóm tu sĩ ở xa kiểu về và gặp Đức Phật sau kỳ an cư kiết hạ. Vì thời tiết xấu, họ đã đến muộn, trang phục bị rách nát. Đức Phật thấu hiểu tình cảnh của họ, đã cho phép các cư sĩ có thể dâng y mới để những tu sĩ này được thay bộ trang phục mới.

Trong kinh và luật, Đức Phật cũng đã xác nhận nhiều lần rằng, bố thí đúng thời, đúng người và đúng pháp thì quả báo sẽ rất lớn. Cũng chính vì thế mà Lễ dâng y Kathina của người Khmer chính là một trong những hình thức như vậy. Cụ thể với lễ hội này, việc dâng y không chỉ cho riêng một cá nhân Tỳ-kheo nào mà là dâng lên toàn thể tăng đoàn. Hình thức bố thí này mang đến công đức vô lượng hơn, dâng đến các tăng đoàn thanh tịnh đã có một mùa an cư trọn vẹn, đang hành trì theo đúng pháp thì phước báo vô biên.
 

Ngoài ra, cũng là đúng thời điểm bởi chỉ có một lần duy nhất trong năm các cư sĩ được phép dâng y Kathina, và những người đã tạo phước trong thời điểm này sẽ có nhiều duyên lành. Đúng pháp ở Lễ dâng y Kathina thể hiện ở việc lễ hội này có đủ các nghi thức và hoàn toàn thanh tịnh, bởi các tăng đoàn đều sẽ cử hành đúng nghi thức Kathina và y sẽ được trao cho một vị xứng đáng đã được tăng đoàn chấp nhận. Đây không chỉ là một nghi lễ thông thường mà là một nghi lễ hợp pháp, được Đức Phật cho phép thực hiện.

Theo Đức Phật bố thí đúng thời, đúng người và đúng pháp thì quả báo sẽ rất lớn. Ảnh: ST

Theo quy định, không phải bất kỳ tăng đoàn nào cũng có thể nhận y Kathina mà cần phải có đầy đủ những điều kiện nhất định, như tăng đoàn sẽ có ít nhất 5 vị Tỳ-kheo và cùng an cư một xứ liên tục trong suốt 3 tháng mùa mưa, chưa từng được nhận y Kathina trong năm, đồng thời các vị Tỳ-kheo không rời khỏi trú xứ 6 đêm liên tiếp…

Lễ dâng y Kathina của người Khmer  không đơn thuần chỉ là dâng những vật phẩm để mặc, mà còn có những giá trị về tâm linh và tinh thần to lớn. Đó là kết quả của sự tinh tấn và thanh tịnh của các Chư tăng sau mùa an cư kiết hạ; đồng thời cũng là dịp để các cư sĩ có thể hỗ trợ người hành trì Pháp, là sự kết nối giữa những người đã xuất gia và tại gia, thể hiện sự công đức và cùng nhau hộ trì chánh pháp. Một điều quan trọng khác ở Lễ dâng y Kathina của người Khmer đó chính là không phải thể hiện ở những vật phẩm đắt tiền, mà thể hiện ở sự chân thành, hỷ lạc và vô ngã, việc bố thí với cái tâm trong sạch không dính mắc hay mong cầu.

Các nghi thức trong Lễ dâng y Kathina của người Khmer Nam Bộ

Nghi thức trong Lễ dâng y Kathina của người Khmer khá độc đáo và cũng phần nào thể hiện nét văn hóa truyền thống ấn tượng. Ngoài những lễ vật truyền thống quen thuộc bao gồm áo cà sa, bình bát, tập viết, thì còn có những vật dụng sinh hoạt và các loại đồ dùng cần thiết hằng ngày cho các tăng ni ở trong chùa như thực phẩm, đồ gia dụng hay các loại thuốc uống…

Lễ vật trong lễ dâng y Kathina. Ảnh: Lê Văn Hải

Về thứ tự của Lễ dâng y Kathina thông thường sẽ diễn ra trong hai ngày. Đầu tiên, các vị trụ trì của chùa sẽ ấn định một ngày tổ chức cụ thể, rồi thông báo cho các Phật tử ở trong phum, sóc quanh khu vực được biết để tổ chức.

Khi đã có thông báo về ngày tổ chức lễ dâng y chính thức thì các phum, sóc sẽ có từ một cho đến ba gia đình cùng vận động tổ chức, các gia đình mình khác tham gia nhằm khích lệ Phật tử thi hành Đại Hạnh bố thí, đồng thời tri ân công đức của Tam Bảo. Thông thường các đoàn Phật tử đi quyên góp tịnh tài sẽ bao gồm đội múa trống sa dăm, những chú khỉ Hanuman, các vị đeo hình nộm của ông địa hoặc các vị thần theo truyền thuyết của người Khmer. Thông thường khi người ta quyên góp tịnh tài thường sẽ dâng bông bạc, tức dâng cúng những bông hoa có kèm theo tiền để mua các vật dụng dâng lên các Chư tăng hoặc sử dụng cho việc sửa chữa chùa chiền.

Đoàn quyên tịnh tài đi quanh các phum, sóc. Ảnh: Hoàng Thiên

Đến ngày thứ hai trong Lễ dâng y Kathina của người Khmer, thì các thành phần đã có mặt trong đoàn quyên góp tịnh tài hôm trước sẽ tổ chức rước là xa quanh khu vực phum, sóc, rồi cùng nhau đến chùa để cùng các vị sư hành lễ nhiễu Phật ba vòng xung quanh khu vực chính điện của ngôi chùa.

Hoàn thành ba vòng nhiễu Phật thì Chư tăng và Phật tử sẽ cùng vào bên trong chính điện của chùa để thực hiện nghi lễ dâng y cà sa. Theo đó, các nghi thức được thực hiện ở bên trong chánh điện bao gồm dâng hoa, thực hiện nghi lễ bái Tam Bảo, thọ trì Tam quy Ngũ giới, thuyết pháp về ý nghĩa của Đại lễ dâng y cà sa, nghi lễ thọ y cà sa, nghi thức tụng kinh cầu an chúc phúc hồi hướng và hoàn mãn được thực hiện bởi trụ trì cùng các vị sư.

Đoàn nhiễu Phật quanh chùa ba vòng. Ảnh: ST

Nhiều hoạt động văn hoá được tổ chức trong lễ dâng y Kathina. Ảnh: Sang Trần

Những ngôi chùa ở Nam Bộ nên ghé thăm dịp Lễ dâng y Kathina

Lễ dâng y Kathina của người Khmer là một trong những lễ hội lớn và quan trọng nhất trong năm, chính vì vậy bầu không khí của lễ hội này sẽ vô cùng sôi động và náo nhiệt, cùng với đó là các nghi thức, hoạt động văn hóa sẽ diễn ra đầy màu sắc. Cũng chính vì thế, đây là một trong những dịp mà du khách có thể ghé thăm các ngôi chùa Khmer ở Nam Bộ để được hòa mình vào bầu không khí lễ hội sôi động và hiểu hơn về những nét đẹp văn hóa truyền thống độc đáo của người Khmer tại đây.

1. Chùa Xiêm Cán

Chùa Xiêm Cán nằm ở ấp Biển Đông B, xã Vĩnh Trạch Đông, thành phố Bạc Liêu cũ, nay là ấp Biển Đông B của tỉnh Cà Mau. Đây là một trong những ngôi chùa của người Khmer đẹp và lớn bậc nhất ở miền Tây Nam Bộ. Ngôi chùa này được xây dựng từ năm 1887 với lịch sử hơn 130 năm, là một trong những trung tâm sinh hoạt văn hóa cộng đồng lớn của đồng bào Khmer.

Không chỉ vậy, chùa Xiêm Cán còn là một trong những biểu tượng kiến trúc tuyệt đẹp với không gian ấn tượng. Kiến trúc ở đây được xây dựng theo kiểu Ăng-co của Campuchia với tường, cầu thang, mái vòm được làm rất đẹp, trang trí nhiều hoa văn ấn tượng.

Chùa Xiêm Cán có kiến trúc ấn tượng. Ảnh: Huyentuu

2. Chùa Dơi - Sóc Trăng

Chùa Dơi cũng là một trong những điểm dừng chân du khách có thể tham khảo khi muốn check-in dịp Lễ dâng y Kathina của người Khmer. Ngôi chùa này nằm ở đường Văn Ngọc Chính, tỉnh Sóc Trăng cũ, nay là Cần Thơ. Chùa còn có tên gọi khác là chùa Wathserâytêchô, tuy nhiên người ta vẫn quen gọi là chùa Dơi bởi đây là nơi có rất nhiều dơi sinh sống.

Khuôn viên của chùa Dơi rất đẹp với nhiều khu vực như sa-la, nhà chánh điện, nhà mồ và các hạng mục khác. Xung quanh chùa được bao bọc bởi rừng cây sao, cây dầu nên không gian càng thanh tĩnh, bình yên. Kiến trúc của chùa Dơi cũng là một trong những điểm nhấn ấn tượng, tạo cảm hứng cho nhiều du khách khi tìm đến. Đặc biệt, ngoài ngắm nhìn kiến trúc ấn tượng, du khách khi đến đây còn có thể chiêm ngưỡng các hiện vật quý giá vẫn còn được lưu giữ tại chùa như bộ sách kính viết tay trên lá thốt nốt, bộ đèn dầu cổ hay tượng Phật cổ.

Kiến trúc chùa Dơi rất đẹp và độc đáo. Ảnh: lehatruc

3. Chùa Vàm Ray

Ngôi chùa Vàm Ray tọa lạc ở ấp Vàm Ray, huyện Trà Cú, tỉnh Trà Vinh cũ, nay là ấp Vàm Ray, xã Hàm Giang, tỉnh Cà Mau. Đây cũng là một trong những ngôi chùa Khmer nổi tiếng được nhiều du khách biết.

Check-in tại chùa Vàm Ray, người ta phải choáng ngợp bởi kiến trúc quá lộng lẫy, bề thế và uy nghiêm, được trang trí bởi các họa tiết độc đáo mang đậm màu sắc văn hóa của đồng bào Khmer với màu sơn thép vàng là chủ đạo. Điểm nhấn nổi bật ở ngôi chùa này chính là bức tượng Phật Thích Ca nhập niết bàn chiều dài 54 m, lớn nhất ở Việt Nam hiện tại.

4. Chùa Tà Pạ - An Giang

Chùa Tà Pạ nằm ở trên đỉnh Tà Pạ thuộc xã Núi Tô, huyện Tri Tôn cũ, nay là xã Tri Tôn, tỉnh An Giang mới. Đây là một trong những địa điểm du lịch nổi tiếng, đồng thời cũng là ngôi chùa du khách có thể check-in trong dịp Lễ dâng y Kathina của người Khmer Nam Bộ.

Chùa Tà Pạ thể hiện những nét đặc trưng rất riêng của Phật giáo Nam Tông với kiến trúc Khmer đặc trưng, không gian đồ sộ với các hạng mục công trình uy nghiêm được chạm trổ tinh xảo, những bức tranh đắp nổi, phù điêu về hình tượng chim thần, rắn thần mang tính nghệ thuật rất cao.

Chùa Tà Pạ là điểm check-in hấp dẫn cho những ai yêu thích văn hoá Khmer. Ảnh: ivivu

5. Chùa Chén Kiểu

Chùa Chén Kiểu ở Quốc lộ 1A thuộc xã Đại Tâm, tỉnh Sóc Trăng cũ, nay là phường Mỹ Xuyên của TP Cần Thơ, cũng là một trong những ngôi chùa Khmer có kiến trúc rất ấn tượng, thu hút du khách.

Check-in tại đây, du khách sẽ được chiêm ngưỡng kiến trúc độc đáo của ngôi chùa với những bức tường được ốp các loại chén kiểu với hoa văn đa dạng kết hợp với những mảnh gạch men được thể hiện vô cùng tinh tế. Ngoài ra, chùa còn có kiến trúc mái nóc 3 nếp rất độc đáo cùng các bức tượng quen thuộc trong văn hóa Khmer. Đây sẽ là điểm dừng chân vãn cảnh và check-in tuyệt vời dành cho du khách khi có dịp đến với Cần Thơ dịp lễ Kathina.

Ngoài những ngôi chùa trên, du khách còn có thể ghé thăm các ngôi chùa khác nhân dịp Lễ dâng y Kathina của người Khmer ở Nam Bộ như chùa Sông Rông nằm ở thành phố Sóc Trăng cũ, nay là thành phố Cần Thơ, nổi bật với ngôi bảo tháp cao 25 m, hay chùa Ông nằm ở tỉnh Trà Vinh cũ, nay là tỉnh Cà Mau, đã được công nhận là Di tích quốc gia.

Lễ dâng y Kathina của người Khmer là một trong những nét đẹp độc đáo của Phật giáo Nam Tông. Ngoài tôn vinh giá trị về sự tri ân, biết ơn, sự cho và nhận, đây còn là lễ hội để thể hiện sự gắn kết giữa các bậc Chư tăng và cư sĩ, sự gắn kết giữa đời và đạo, là nét đẹp được gìn giữ và bảo tồn từ thời Đức Phật cho đến hiện tại.

Nguyệt Cát (tổng hợp) - luhanhvietnam.com.vn 

Ảnh: Internet